Το πανηγύρι του Άι-Γιάννη στη Ψάθη – Νιός

Την Ίο την πρωτογνώρισα στις αρχές τις δεκαετίας του ‘70. Την εποχή εκείνη η Μύκονος, η Ίος και τα Μάταλα της Κρήτης ήταν οι αγαπημενοι προορισμοί των «παιδιών των λουλουδιών» που  έρχονταν για να απολαύσουν την ομορφιά των νησιών και τον ιδιόμορφο τρόπο ζωής τους.

Τότε εμείς πιτσιρικάδες μαθητές Λυκείου, τα καλοκαίρια παίρναμε τα βαπόρια, τον «Νηρέα», το «Αιγαίο» και μετά από δέκα και βάλε ώρες ταξίδι φθάναμε στην Ίο, την Νιό για τους οικείους  και τους ντόπιους.

Διασχίζαμε στα γρήγορα τον πανέμορφο οικισμό της Χώρας  – πού τότε μυαλό κι ευαισθησίες για παραδοσιακή αρχιτεκτονική και λαϊκό πολιτισμό –  και βουρ γιά την ανεπανάληπτη παραλία της Μυλοπότας. Να συναντήσουμε και να θαυμάσουμε τους χίπις, τα ινδάλματά μας, βγαλμένους λες απ’ το Γούντστοκ. Φυσική ζωή στην ύπαιθρο, κατασκηνώσεις στην παραλία, γυμνισμός, κιθάρες, μουσική Μπομπ Ντύλαν, Ντορς και Μπαέζ, φωτιές και μαγειρέματα κάτω από το φως του φεγγαριού, τσιγαριλίκια και έρωτες. Αξέχαστα χρόνια.

Απο τότε κύλησε πολύ νερό στ’ αυλάκι. Η Ιος κάποια στιγμή στα τέλη της δεκαετίας του ‘80 έγινε κέντρο των σκίνχεντς και χουλιγκάνων και έχασε μεγάλο μέρος από την ακτινοβολία της.

Το νοικοκύρεμα του νησιού άρχισε το 1991 όταν ο νέος δήμαρχος ο Γιώργος ο Πουσαίος, ένα παληκάρι δυό μέτρα,  αποφάσισε να καθαρίσει τον τόπο. Ακυρώνει με χίλιους κόπους ένα παγκόσμιο συνέδριο σκίνχεντς που θα έκανε «καλοκαιρινό» το νησί  και προσπαθεί να πείσει τους κατοίκους για μια άλλου τύπου ανάπτυξη. Τελικά φαίνεται ότι το πέτυχε, γιατί από τότε η Νιός δεν γνώρισε άλλο δήμαρχο.

Η Νιός σήμερα, ένας οικισμός χίλιων πεντακοσίων κατοίκων, έχει τον βιολογικό της καθαρισμό,  ένα εργοστάσιο αφαλάτωσης, ένα φράγμα με λιμνοδεξαμενή για την συλλογή ομβρίων υδάτων, έναν ΧΥΤΑ υπό κατασκευή, κέντρο υγείας, σχολειά, ελικοδρόμιο. Ο στόχος του δημάρχου, εκτός των έργων υποδομής, ήταν το νησί να διατηρήσει, παράλληλα με μια ήπια την τουριστική ανάπτυξη, τον αγροτικό του χαρακτήρα. Φέρνει στο νησί τριάντα χιλιάδες μικρές ελιές και τις προσφέρει δωρεάν στους αγρότες, δημιουργεί ένα πρότυπο τυροκομείο για να εξασφαλίζεται η απορρόφηση του γάλακτος των 4000 αμνοεριφίων και των 200 αγελάδων.

Το σκοτύρι και το νιώτικο είναι δυό απο τα πολλά τυριά που παράγει το τυροκομείο στη Νιό και με λίγη ακόμη δουλειά μπορούν να καθιερωθούν άνετα στις αγορές της Αθήνας. Ειδικά το σκοτύρι, ένας τύπος μυζήθρας αναμεμειγμένος με θρούμπι, πιπέρι, αλάτι και ξύδι αποτελεί ένα γαστρονομικό θαύμα.

Οι δρόμοι ογδόντα χιλιομέτρων που ανοίχθηκαν δεν είναι παραλιακοί, όπως συνήθως στα νησιά, αλλά περνούν από το κέντρο για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες των αγροτών  της ενδοχώρας.

Φτάνοντας στη Νιό το 2008, εντυπωσιασμένος απ’ όλες αυτές τις αλλαγές και πριν κατευθυνθώ στον προορισμό μου, το πανηγύρι του Αϊ Γιάννη στην Ψάθη, δεν παρέλειψα να δώ  το εξαίρετο υπαίθριο θέατρο χιλίων θέσεων που έφτιαξε ο Δήμος, αλλά και το υπό περάτωση εντυπωσιακό Μουσείο του  Γιάννη Γαϊτη, που φιλοδοξεί να γίνει ένα απο τα πιο σημαντικά πολιτιστικά κέντρα του Αιγαίου. Εδώ θα φιλοξενηθούν σε αντίστοιχες αίθουσες  έργα του ζωγράφου,  της γυναίκας του γλύπτριας Γαβριέλλας Σίμωσι, καθώς και έργα ζωγραφικής σύγχρονων Ελλήνων εικαστικών.

Η Ψάθη είναι ένας μικρός οικισμός στο βόρειο μέρος του νησιού απέναντι από την Ηρακλειά. Το εκκλησάκι του Αϊ Γιάννη βρίσκεται στη μέση μιας συστάδας σπιτιών που το περιβάλλουν. Το προαύλιό του είναι διαμορφωμένο από διάφορες ανισόπεδες αυλές,  που τις σκεπάζει  ένας τεράστιος ευκάλυπτος, με χτισμένα από μπετό τραπέζια και πάγκους, που μπορούν να υποδεχθούν στις μέρες μας πάνω από χίλιους επισκέπτες. Τόσες άλλωστε ήσαν και οι μερίδες φαγητού που είχε προγραμματίσει η επιτροπή του πανηγυριού.

«Τα παλιά τα χρόνια, στα μέσα της δεκαετίας του ‘50, δεν υπήρχε δρόμος», μας λέει η Κούλα  Βεργή που διατηρεί ένα ταβερνάκι μαζί με την οικογένεια της πάνω από την παραλία. » Ερχόμασταν από την Χώρα, παίρναμε το μονοπάτι καβάλα στα μουλάρια, τρεις ώρες δρόμος. Οι άνδρες πηγαίναν στον ποταμό και με τις στάμνες στον ώμο  φέρναν νερό, άλλοι μαζεύαν τα καυσόξυλα, οι κτηνοτρόφοι μάς φέρναν τα ζώα, ενώ οι αγρότες τις πατάτες και τα ζαρζαβατικά. Ερχόντουσαν και από την Αμοργό, την Ηρακλειά, τα Κουφονήσια με τα καίκια τους και μας φέρναν παπά αλλά και όργανα. Πολλοί απ’ αυτούς παντρεύτηκαν εδώ και μείναν στη Ψάθη, γιατί όταν τους έπιανε ο καιρός αποκλειόνταν και κάμαν τις γνωριμίες τους…».

Ο άνδρας της Κούλας ο Αργύρης μεγάλος γλεντζές και μερακλής χορευταράς  – όπως θα αποδειχθεί αργότερα στο πανηγύρι – συνεχίζει. «Από δω έχουν περάσει οι καλύτεροι τραγουδιστές. Ο Ντιβανάς, ο Καράβολας και Σταματογιάννης από την Νάξο, ο Σκοπελίτης από την Αμοργό, οι Σκαρλάτοι από την Σχοινούσα. Και βγάζαν καλό μεροκάματο. Τότε εμείς παίρναμε  στην οικοδομή 15 δραχμές μεροκάματο. Για κάθε χορό, τους ρίχναμε δυο-τρία πενηνταράκια και όταν το πανηγύρι βαστούσε πέντε μέρες οι μουσικοί πέρναν πολλά λεφτά. Μιά φορά θυμάμαι είχανε μετρήσει 1000 δραχμές». Η Κούλα παίρνει ασυγκράτητη την σκυτάλη της διήγησης. » Εδώ, τα παληκάρια συναντούσαν σε δημόσιο χώρο τις κοπέλες που αγαπούσαν και γι’ αυτό πληρώναν  συνεχώς τα όργανα για να τις χορεύουν. Ετσι αποκαλυπτόντουσαν τα ειδύλια.

Ο χορός που χορεύαμε εδώ ήταν ο κάβος. Ηταν ένας χορός που είχε πολλές φάσεις. Στην αρχή ξεκινούσαν δυο τρία παληκάρια, ανάμεσα σ’ αυτούς και ο ερωτοχτυπημένος,  έναν συρτό χορό και πηγαίναν και προσκαλούσαν την κοπέλα της καρδιάς του φίλου τους. Στην συνέχεια ο χορός άνοιγε με πολλούς άλλους χορευτές και χορεύτριες. Κάποια στιγμή καθίζαν όλοι κάτω – φεύγαν  από την πίστα – και παρέμεναν οι δυό ερωτευμένοι για να χορέψουν μπάλο, οπόταν λυνόταν και το μυστήριο για το ποιός θέλει ποιάν. Αφού χορεύαν μαζί δυό – τρείς χορούς αποσυρόταν το παληκάρι και η κοπελιά έπρεπε να χορέψει διαδοχικά μπάλο με τους φίλους και τις φίλες. Οταν κουραζόταν έκαμε νόημα στον καλό της που την ξαναχόρευε το τελευταίο μπάλο και έτσι έκλεινε ο κάβος. Κάπως έτσι γίνεται και στους γάμους, μα σε μας γινόταν και στα ειδύλια».

Η επιτροπή για το φετινό πανηγύρι είχε υπολογίσει περί τα χίλια άτομα. Οι χίλιες μερίδες  φαγήτου απαιτούσαν τουλάχιστον 25 ερίφια, που τα προσέφεραν αφιλοκερδώς οι κτηνοτρόφοι της εποχής.

Στα τρία μεγάλα καζάνια της κουζίνας του πανηγυρόσπιτου, το πρωί της παραμονής, άρχισε η προετοιμασία του φαγητού. Τα κομμάτια του κρέατος παίρνουν μια πρώτη βράση, το πολύ μιάς ώρας. Το πρώτο νερό χύνεται (ξάφρισμα) και μετά τα κρέατα  μαζί με τα κρεμυδάκια, τα καρότα, το σέλινο, το σκόρδο και την πιπεριά μπαίνουν στα καζάνια για τη δεύτερη βράση που βαστάει πέντε ώρες. Μετά το βράσιμο, τα κρέατα αποσύρονται και το ζουμί σουρώνεται για να ετοιμαστεί η σούπα. Ρίχνουν μέσα στο ζωμό το ρύζι και όταν βράσει το αυγοκόβουν. Πάνω από 150 αυγά χρειάζονται  – πενήντα για κάθε καζάνι – και πολλά λεμόνια. Η σούπα πια είναι έτοιμη. Σημειωτέον ότι σ’ όλη την διαδικασία της προετοιμασίας και  του μαγειρέματος συμμετέχουν μόνο άνδρες και αυτό γιατί χρειάζεται μεγάλη μυική δύναμη για να ανακατεύεις ένα καζάνι 150 κιλών ή για να χτυπάς ταυτόχρονα 50 αυγά.

Οι προετοιμασίες ολοκληρώνονται την ώρα που τελειώνει  ο εσπερινός και ο κόσμος έχει ήδη στρωθεί στα τραπέζια περιμένοντας το γιδοπίλαφο. Τα καζάνια βγαίνουν ένα-ένα στην αυλή, και οι επίτροποι με τις κουτάλες γεμίζουν τα σκουτέλια ( κεραμικά  βαθειά πιάτα) με το γιδοπίλαφο ρίχνοντας μέσα και από ένα κομάτι κρέατος γίδας. Τα σκουτέλια τα μοιράζουν οι άνδρες και οι γυναίκες της επιτροπής μ’ έναν πολύ οργανωμένο και μεθοδικό τρόπο, έτσι ώστε μέσα σε μιά ώρα να ‘χουν σερβιρισθεί όλοι οι καλεσμένοι.

Παρότι οι εργασίες είναι επίπονες και κοπιαστικές, κάποιες στιγμές, στη διάρκεια της προετοιμασίας θα μπορέσουν και οι μάγειροι να πιούν κάνα κρασάκι και να τσιμπίσουν κάνα περιποιημένο μεζέ, όπως τα αρνίσια  συκωτάκια.

Σε μια τέτοια στιγμή, καθώς τρώγαμε παρέα τα γευστικώτατα τηγανητά συκωτάκια, ρωτάω τον μάγειρα για τα έθιμα και την σημερινή κατάσταση.

» Κοιταξε να δείς, παλιά είμασταν πολύ φτωχοί, αλλά αγαπημένοι. Τώρα, έχουνε γίνει  οι άνθρωποι μεταξύ τους εχθροί. Κυνηγάν τα λεφτά και τα λούσα. Το πανηγύρι μπορεί να έχασε πιά την σημασία του,  αλλά εμείς οι παλιοί το χαιρόμαστε και θυμώμαστε  τα παλιά. Βλέπουμε και τα εγγόνια μας να χορεύουν. »

Ο χορός ξεκινά αμέσως μετά το φαγητό. Η ορχήστρα » τα εννιά μποφώρ», νέα παιδιά  απο την Αθήνα, με  παραδοσιακά  όργανα το βιολί και το λαγούτο αλλά και με μπουζούκι και αρμόνιο, όσο καιρό οι προσκυνητές τρώγαν, τους συνόδευαν με γνωστές επιτυχίες της Χαρούλας, της Μοσχολιού, του  Μπιθικώτση αλλά και πιο σύγχρονων λαϊκών ερμηνευτών. Σίγουρα  η μουσική  με τις μικροφωνικές και τις μεγαφωνικές  δεν είναι και το δυνατώτερο στοιχείο του πανηγυριού από πλευράς αυθεντικότητας, αλλά αυτό δεν εμποδίζει τον κόσμο να χορέψει και να διασκεδάσει. Στο ζέσταμα του χορού σηκώνονται τα πιτσιρίκια και τα νέα κοριτσόπουλα, που στην πορεία ξεδιπλώνουν τις χορευτικές τους ικανότητες και αμέσως μετά τους ακολουθούν οι μεγάλοι με το απαραίτητο χάρτωμα. Εδώ το ζευγάρι οι Βεργήδες, η Κούλα και ο Αργύρης χορεύοντας τον κάβο, μας παρουσιάζουν όλη την ιεροτελεστία του αλλά πάνω από όλα τις εξαιρετικές τους δεξιότητες σαν χορευτές, ιδιαίτερα στο μπάλο.

Ο χορός συνεχίζεται όλο το βράδυ. Κάποια στιγμή περνά και ο δίσκος για να μαζευτούν χρήματα για τον ναό και το πανηγύρι. Κάποια άλλα έσοδα σίγουρα θα μαζευτούν από την καντίνα της εκκλησίας που πουλάει μπύρες, αναψυχτικά και σουβλάκια για τα πιτσιρίκια. Τα παλιά χρόνια υπήρχαν τα καφενεία.

Κάποιοι καφετζήδες της Χώρας,   φέρναν την πραμάτεια τους (καφέδες, πορτοκαλάδες, κονιάκ, πίπερμαν,ουζο, καραμέλες και λουκούμια) και στήναν μαγαζάκια για να την πουλήσουν. Για το ψήσιμο του καφέ χρησιμοποιούσαν την χόβολη από το μαγέρικο.

Το γλέντι συνεχίζει μέχρι το πρωί  και σταματά από τα παρακαλητά του παπά που επιχειρεί να κάμει την πρωινή λειτουργία. Ο κόσμος που έχει μείνει, είναι πια λίγος και θα επιβραβευτεί με την ρεβιθάδα που σερβίρεται αμέσως μετά.

Φεύγωντας από το πανηγύρι του Αϊ Γιάννη στη Ψάθη με ένα πλούσιο υλικό και έντονες εντυπώσεις, συγκρατώ από την ώρα του αποχαιρετισμού τα τελευταία λόγια ενός επιτρόπου. » Σίγουρα τα πράγματα δεν είναι όπως παλιά. Τότες ζούσαμε όλο το χρόνο για το πανηγύρι. Τώρα ο καθένας διασκεδάζει όποτε θέλει. Και ενώ παλιά ερχόμασταν με τα στρωσίδια μας και μέναμε δυο-τρεις μέρες, όλοι μαζί, τώρα, όπως είδες, πολλοί έρχονται με την κούρσα τους για καμιά ώρα και μετά φεύγουν. Εγώ πάντως το έθιμο που πήρα από τους πατεράδες μου δεν πρόκειται να το σταματήσω και θα το συνεχίσω όπως τόξερα». Με την ευχή και την ελπίδα να το συνεχίσουν τα παιδιά του και τα εγγόνια του, που πρωτοστατούσαν στο χορό, άγρια ξενυχτισμένος ή για την ακρίβεια ξεμεσημερομένος πήρα, όπως πάντα αδιόρθωτα αισιόδοξος, τον δρόμο της επιστροφής.

Advertisements

5 Responses to “Το πανηγύρι του Άι-Γιάννη στη Ψάθη – Νιός”


  1. 1 Σελιτσανος Οκτώβριος 6, 2008 στο 6:24 μμ

    Μπορεί να μη σχολιάζουμε,αλλά παρακολουθούμε προσεκτικά.Και ταξιδεύουμε μαζί σας.

  2. 2 kikitri Οκτώβριος 7, 2008 στο 12:10 πμ

    Πόπο καλά τόπα εγώ ότι θα μας ταξιδέψεις! Από την εφηβεία μας στα Μάταλα και τη Νιο και από κει στο σήμερα. Αντε και σ’αλλα τέτοια, κικιΤρι

  3. 3 halias Οκτώβριος 7, 2008 στο 1:18 πμ

    κάθε φορά η ίδια συγκίνηση, η ίδια ανατριχίλα.
    με τις περιγραφές μας κάνετε να αγσπήσουμε ακόμη περισσότερο αυτή τη χώρα, τα νησιά μας, τους ανθρώπους τους, την παράδοση,

    ένα μεγάλο μπράβο στους ανθρώπους της Ίου και στον δήμαρχο τους, που από όσα διάβασα μάλλον αποτελει πρώτυπο για τους υπόλοιπους δημάρχους της Ελλάδας.

    να στε πάντα καλά.

  4. 4 chrysi Απρίλιος 2, 2012 στο 9:36 μμ

    Megalwsa safto to nhsi….twra katoikw sthn Gallia,k me nostalgia skeftomai thn patrida..ta logia sas gia thn Nio plymmhrisan me dakria ta matia mou!!!Sas efxaristw!!!!


  1. 1 “Πανηγυριών Εγκώμιον” – “ΣΗΜΑΔΙΑ του ΑΙΓΑΙΟΥ” « xoroballomata Παράθεση σε Μαρτίου 7, 2011 στο 1:53 μμ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Οκτώβριος 2008
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Σεπτ.   Νοέ. »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

cover4.gif

paros-cover.gif