Εγκώμιο τσαμπούνας

Μυκονιάτικη ζυγιά

Γιά έβδομη συνεχόμενη χρονιά πραγματοποιήθηκε η Πανκυκλαδική συνάντηση πνευστών οργάνων. Τυχερό νησί αυτή την φορά, μετά την Κύθνο, την Τζιά, τη Σύρο, τη Νάξο, τη Μύκονο και την Πάρο, ήταν η Άνδρος. Πάνω από 150 μουσικοί από τα νησιά του Αιγαίου και άλλοι τόσοι συνοδοί, φίλοι της τσαμπούνας (όπως η αφεντιά μου) είχαν την ευκαιρία να περάσουν τρεις αλησμόνητες μέρες. Μέρες χαράς και απίστευτης μουσικής πανδαισίας.

Άφιξη στην Άνδρο

Η συνάντηση αυτή ήταν η κατάληξη μιας μεγάλης προσπάθειας που καταβάλλεται κατά τη διάρκεια όλου του έτους από την διεύθυνση Πολιτισμού της Νομαρχίας Κυκλάδων προκειμένου να καταγραφούν και να οργανωθούν σε ένα αρχείο όλοι οι οργανοπαίκτες τσαμπούνας, σουραβλιού και τουμπακιού των Κυκλάδων. Οι καταγραφές αυτές περιλαμβάνουν ηχογραφήσεις μουσικής, συνεντεύξεις των μουσικών αλλά και κινηματογράφηση της δράσης της τσαμπούνας σε δρώμενα όπως στα χοιροσφάγια, στους κουδουνάτους, στις αποκριές και στα πανηγύρια.

Ο παπά Λευτέρης

Στην φετεινή εκδήλωση εκτός των κυκλαδιτών μουσικών φιλοξενήθηκαν μουσικοί από τη Σάμο, την Κάλυμνο, την Κάρπαθο, την Λέρο και την Κρήτη. Guest stars ήσαν δυό συμπαθέστατοι Ιταλοί από το Λάτσιο της Ρώμης που παίζαν την ιταλική «τσαμπόνια».

Το πρόγραμμα του τριημέρου ήταν πλούσιο και περιλάμβανε επισκέψεις σε χωριά της Άνδρου, μουσικές βραδιές, τσιμπούσια και συζητήσεις.

Το κλαρίνο του Ν. Τσαντάνη και το σαντούρι του Β. Τριανταφυλλάκη

Το κλαρίνο του Ν. Τσαντάνη και το σαντούρι του Β. Τριανταφυλλάκη

Η Ιταλική τσαμπόνια

Μετά την προβολή δύο εξαιρετικών ντοκυμαντέρ για τις τσαμπούνες και τους τσαμπουνιέρηδες της Άνδρου και των Κυκλάδων, στην κινηματογραφική λέσχη της Χώρας, ο καθηγητής εθνομουσικολογίας Λάμπρος Λιάβας – επιστημονικός υπεύθυνος των εκδηλώσεων – έκαμε τρεις εύστοχες παρατηρήσεις.
» Αγαπητοί φίλοι, όπως είδατε στο φίλμ, όταν μες το σπίτι παίζει η τσαμπούνα, ο κόσμος τραγουδά και διασκεδάζει και η τηλεόραση παραμένει κλειστή ( φαινόταν σε ένα πλάνο κλειστή πίσω από το κεφάλι του οργανοπαίκτη). Έτσι μπορούμε να παραφράσουμε το όταν ανοίγει ένα σχολειό, κλείνει μιά φυλακή και να πούμε το όταν παίζει μια τσαμπούνα κλείνει μιά τηλεόραση. Δεύτερον, όπως είπε κάποιος οργανοπαίκτης, ότι έμαθε ένα σκοπό από το βίντεο, παρομοίως και εμείς φιλοδοξούμε μ’ αυτή την καταγραφή να δώσουμε ένα αυθεντικό υλικό στις επόμενες γενιές μουσικών. Τρίτο, όπως είδατε, μαζί με τους βετεράνους μουσικούς παρουσιάσαμε και πολλούς νέους τσαμπουνιέρηδες που ξεπετάχτηκαν τα τελευταία χρόνια. Πολλοί απ’ αυτούς δεν έχουν χάσει καμιά από τις συναντήσεις μας και εξελίσσονται χρόνο με το χρόνο».

Πρωϊνό ξύπνημα

Πρωϊνό ξύπνημα

Η αλήθεια είναι ότι όλο αυτό το «κίνημα της τσαμπούνας» ξεκίνησε από το πουθενά και χάρις στην αδιάκοπη, επίμονη και συστηματική δουλειά του Τάσου Αναστασίου, έδωσε μία απίστευτη ώθηση στο όργανο. Πόσοι και πόσοι κτηνοτρόφοι δεν βγάλαν από τα μπαούλα τους διπλωμένες τσαμπούνες και άρχισαν να παίζουν τους λησμονησμένους σκοπούς του τόπου τους. Πόσοι και πόσοι δεν ταξίδευσαν στις συναντήσεις αυτές και δεν γνώρισαν άλλους συνάδελφους και είδαν με μεγάλη έκπληξη να παίζουν ίδια κομμάτια με άλλους σκοπούς και ρυθμούς. Απαξάπαντες όμως με το ίδιο μεράκι και καϋμό. Να ξαναζωντανέψουν οι μουσικές της τσαμπούνας. Και πόσοι πιτσιρικάδες άρχισαν να νιώθουν περήφανα για το «ζώο» που βαστούσαν στα χέρια τους. ( Ως γνωστόν, ο ασκός της τσαμπούνας φτιάχνεται από το δέρμα ενός μικρού εριφιού ).

Το γλέντι ξεκινά

Το πιο ενδιαφέρον της κομμάτι της συνάντησης ήταν όμως το εκτός ημερησίας διατάξεως. Καλές οι δεκάλεπτες παρουσιάσεις των μουσικών ενώπιον του διψασμένου κοινού, πολύ καλές οι εισηγήσεις, οι παρατηρήσεις και οι προτάσεις των θεωρητικών του κινήματος, όπως η δημιουργία ενός διαδυκτιακού τόπου, αλλά το σημαντικότερο, κατά τη γνώμη μου, ήταν το κλίμα της συνάντησης. Ένα δαιμονισμένο κλίμα ενθουσιασμού και ευδαιμονίας. Ένα μελίσσι ανθρώπων που από τα χαραμάτα με τον πρωϊνό καφέ μέχρι τις μεταμεσονύχτιες ώρες να μην σταματά να τραγουδά και να χορεύει αδιάκοπα. Περιττό να σχολιάσω ότι οι πρωταγωνιστές του τρικούβερτου γλεντιού ήσαν οι Μυκονιάτες που με την πολυμελή απόστολή ( επτά ζυγιές) και το αστείρευτο κέφι τους κάμαν το κόσμο άνω κάτω.

Μπάλος απ' την Κύθνο

Μπάλος απο την Κυθνο

Νομίζω ότι το κλίμα της συνάντησης το συνόψισε η κυρά Μαριέτα, ντουμπακτζού και ανεπανάληπτη χορεύτρια από την Μύκονο.
«Τόσα χρόνια δεν γνωρίζαμε τα άλλα κυκλαδονήσια. Τώρα τα γνωρίσαμε, τώρα που μάθαμε και αγαπήσαμε τους σκοπούς, τα τραγούδια και τους ανθρώπους της. Με την τσαμπούνα γινήκαμε όλοι μια οικογένεια και περιμένουμε πώς και πώς τις συναντήσεις αυτές για να ξαναβρεθούμε πάλι όλοι μαζί». Και ο Ναξιώτης Στέφανος Ψαράς από το Φιλώτι συμπληρώνει στο ίδιο πνεύμα με το κοτσάκι του ( αυτοσχέδια μαντινάδα ):
«με τη τζαμπούνα και το τουμπί,
οι Κυκλάδες πάλι βρεθήκανε μαζί»
Μ’ αυτή τη ναξιώτικη μαντινάδα, μου ήλθε στο μυαλό ένας σκοπός Μυκονιάτικος μπαλαριστός που τον τραγουδάγαν ο Δημήτρης Κουκάς με τον Λευτέρη τον Καντενάσιο στην Ανδρο και από την στιγμή που τον πρωτάκουσα μου ‘χει καρφωθεί και τον μουρμουράω συνεχώς.

» Μη με στέλνεις μάνα στην Αμερική
γιατί θα μαραζώσω και θ’ αποθάνω κεί,
δολάρια δεν θέλω πώς να σου το πω;
Κάλιο ψωμί κρεμμύδι και κείνον που αγαπώ!
Αγαπώ ένα νέο μέσα απ’ το χωριό
έμορφο λεβέντη και μοναχογιό
μ’ έχει φιλημένη μεσ’ τις ρεματιές
και αγκαλιασμένη κάτω απ’ τις ελιές.
Σαν αρνί με πάνε να με σφάξουνε
Για ντα σένα αγάπη μου, να με κρεμάσουνε»

Το πλοίο της χαράς

Το πλοίο της χαράς

Από τις παρουσίες των νησιών, οι μουσικοί που μου κάναν τη μεγαλύτερη εντύπωση ήταν η κλασσική ζυγιά της Μυκόνου (Μπαμπέλης – Καντενάσιος), η παριανή ζυγιά με τους Σαρρήδες, η ναξιώτικη με την σπαρακτική φωνή του Κρητικού από τ’ Απειράθου, το κλαρίνο του Νίκου Τσαντάνη από την Πάρο, ο Γιάννης Πλατής από την Λέρο, ο Μανώλης Χούλης από την Κάλυμνο, το σαντούρι του Βασίλη Τριανταφυλλάκη της Ανδριώτικης κομπανίας, ο μοναδικός Μανώλης Διακομανώλης με τη λύρα του και από τους πισιρικάδες που γίνονται χρόνο με το χρόνο αστέρια, ο Βασίλης Γρυπάρης από την Μύκονο, ο Παναγιώτης Σαϊτης από την Τζιά και ο Δημήτρης Μπιτσάκης από την Κύθνο.

Αυτοί εδώ, αλλά και όλοι όσοι συμμετείχαν στη συνάντηση της Ανδρου φέτος, έβαλαν το χεράκι τους ώστε η τσαμπούνα μετά από μιά πορεία μαρασμού και εγκατάλειψης να πάρει τα πάνω της και να βρει κοντά στους παλιούς και νέους δρόμους επιβίωσης.

Η Σοφία Κεφάλα και ο Κοσμάς Σαρρής από την Πάρο

Η αλήθεια είναι ότι κι εγώ, τη τσαμπούνα δεν την γνώριζα πολύ καλά. Όσες φορές την είχα ακούσει με είχε κουράσει ο ήχος της, που μου φαινόταν μονότονονος. Έπρεπε να πάω πριν είκοσι χρόνια στην Μύκονο, χειμώνα σε χοιροσφάγια, σε πανηγύρια και να τραγουδήσω, να χορέψω και να σεληνιασθώ με τους ήχους της, να γνωρίσω και να συναναστραφώ με τους οργανοπαίκτες της για να αντιληφθώ ότι η τσαμπούνα δεν παράγει μόνο μουσικούς ήχους. Η τσαμπούνα είναι ένα σύμβολο. Το αρχέγονο αυτό μουσικό όργανο των κτηνοτρόφων (γιατί αυτοί το παίζαν με τις ώρες καθώς βόσκαν τα προβατά τους) είναι το σύμβολο της διονυσιακής ζωής. Εδώ κυριαρχούν το φαγοπότι, το γλέντι, το τραγούδι, ο χορός ακόμα και το μεθύσι και η αποχαλίνωση.

Η τσαμπούνα και το τουμπάκι δεν είναι όργανα μουσικής δωματίου, ούτε θα τα ακούσουμε σε συναυλιακούς χώρους. Η τσαμπούνα και το τουμπάκι δεν έχουν πλούσια μουσική γκάμα, ούτε θα μας εντυπωσιάσουν με τις απεριόριστες εκφραστικές τους δυνατότητες. Τουναντίον, όλη η μουσική που ξεχύνεται απ’ αυτά θα στηριχθεί στις πέντε νότες, τις πέντε τρύπες του καλαμιού. Απ’ αυτές τις τρύπες, αλλά και από το ρυθμικό κτύπημα του τουμπελεκιού, θα βγούν οι ήχοι που θα ξεσηκώσουν τον κόσμο για το γλέντι και το ξεφάντωμα.

Τουμπάκι και γαργαλίστρα από την Σαντορίνη

Τουμπάκι και γαργαλίστρα από την Σαντορίνη

Και μία άλλη παράμετρος, πολύ σημαντική νομίζω. Κανείς τσαμπουνιέρης δεν είναι επαγγελματίας μουσικός. Όλοι τους είναι άνθρωποι της βιοπάλης, οι περισσότεροι ζουν στη φύση, αγρότες, κτηνοτρόφοι, που διακρίνονται για τη μεγαλοκαρδία τους, τη θυμοσοφία τους και την κριτική τους στάση απέναντι στη σύγχρονη καταναλωτική κοινωνία. Θα μου λείψουν τον χειμώνα (όχι εντελώς ελπίζω, γιατί όλο και σε κάποιο πανηγύρι θα βρεθούμε χειμωνιάτικα…).
Άντε και του χρόνου να ‘χουμε την υγειά μας και νά ‘μαστε πάλι όλοι μαζί.

Advertisements

6 Responses to “Εγκώμιο τσαμπούνας”


  1. 1 Περικλής Οκτώβριος 10, 2008 στο 10:13 μμ

    Κύριε Πίτα, καλησπέρα.

    Συγχαρητήρια για την ιστοσελίδα σας. Αξιοσημείωτα καλές φωτογραφίες (χωρίς να υπαινίσσομαι ότι μόνο αυτές μου άρεσαν).

    Σχετικά με τις τσαμπούνες έχω να κάνω δύο σχόλια:

    α) Στις παρατηρήσεις του κ. Λιάβα που παραθέτετε, υπάρχει μία αντίφαση ως προς την τηλεόραση. Αν «ανοίγοντας μία τσαμπούνα κλείνουμε μια τηλεόραση», προφανώς υπονοείται ότι η τηλεόραση είναι κακό πράγμα. Έλα όμως που, όπως αναφέρεται αμέσως μετά, μπορεί να είναι και το μόνο μέσο για να βγάλουμε έναν άλλως άγνωστο σκοπό στην τσαμπούνα!

    Ας μη γίνονται γενικεύσεις. Ούτε η τηλεόραση είναι εξ ορισμού κακιά, ούτε η τσαμπούνα εξ ορισμού καλή. Και το λέει αυτό ένας τσαμπουνιέρης και τσαμπουνολόγος που δεν έχει τηλεόραση σπίτι του.

    β) Υπάρχουν επαγγελματίες τσαμπουνιέρηδες. Και υπάρχουν και άνθρωποι που ασκούν κατά βάση κάποιο άλλο επάγγελμα, αλλά παίζοντας τσαμπούνα κερδίζουν πολλά χρήματα. Και δεν είναι όλοι οι τσαμπουνιέρηδες ούτε κατ’ ανάγκην βιοπαλαιστές ούτε άνθρωποι της υπαίθρου. Εκ παραδόσεως βέβαια έτσι ήταν, αλλά δεν πρέπει να παραγνωρίζεται η σημερινή πραγματικότητα. Έχει τσαμπουνιέρηδες γιατρούς, δασκάλους, παπάδες, πιλότους, επιχειρηματίες του τουρισμού, μαθητές, φοιτητές, υπαλλήλους, καφετζήδες κλπ. κλπ.. Και ακόμη, έχει νησιώτες στην καταγωγή τσαμπουνιέρηδες που ζουν στην πόλη, ίσως και γεννημένους στην πόλη, καθώς και τσαμπουνιέρηδες που είναι εκατό τοις εκατό από πόλη. Και υπάρχει και τσαμπούνα σε συναυλιακούς χώρους. Όχι κάθε μέρα βέβαια, αλλά πάντως υπάρχει.
    Οι ρίζες της τσαμπούνας είναι βέβαια αυτές που περιγράφετε, με τόση ακρίβεια και με μία ζωντάνια που φανερώνει αγάπη. Αλλά τα κλωνιά φτάνουν και πιο πέρα.
    Τέλος, το μυκονιάτικο γλέντι όπου κυριαρχεί το φαγοπότι, ο χορός, το τραγούδι και ακόμη και η μέθη και η αποχαλίνωση δεν είναι ο μόνος τρόπος που λειτουργεί η τσαμπούνα. Σε άλλες τοπικές παραδόσεις η ίδια διονυσιακή έκσταση (ή ίσως και να μην είναι διονυσιακή, αλλά είναι σίγουρα έκσταση)επιτυγχάνεται με τελείως διαφορετικές διαδικασίες, όπου ίσα ίσα κυριαρχεί η τάξη, η αυτοπειθαρχία και η υπομονή.

    Υποστηρίζω ότι πρέπει πια να αποσυνδέσουμε την τσαμπούνα από οποιαδήποτε νοσταλγική διάθεση. Η σημερινή -2008- τσαμπούνα κρατάει καλά, μέσα στο σημερινό κόσμο που σε μεγάλο ποσοστό ζει αστικά. Δεν έχουμε πια ανάγκη να ανατρέχουμε σε καταστάσεις του παρελθόντος όπως οι άδολοι θυμόσοφοι βοσκοί (που μπορεί να εξακολουθούν να υπάρχουν και στο 2008, αλλά ως επιβιώματα, όχι ως ο κανόνας) για να εξωραΐσουμε την κατάσταση: η κατάσταση είναι ωραία από μόνη της.

    Με εκτίμηση, Περικλής.

  2. 2 zepos Οκτώβριος 12, 2008 στο 12:31 μμ

    Με «ταξιδέψατε» καβάλα στον παραπονιάρικο ξεφύσιμα της τσαμπούνας…
    Να΄σται πάντα καλά!

    Θα σας «κλέψω» την πρώτη εικόνα της Μυκονιάτικης ζυγιάς…

  3. 3 Μανος Διακομανώλης Δεκέμβριος 16, 2008 στο 10:55 πμ

    Είσαι υπέροχος. Ναείσαι πάντα καλά και καλή αντάμωση…

  4. 4 πανος σαιτης Ιανουαρίου 19, 2009 στο 10:26 πμ

    συγχαριτήρια για την ιστοσελίδα σας μένω ευχαριστημένος.Συνεχίστε το έργο σας ακάθεκτοι.

  5. 5 dimitris Μαΐου 22, 2009 στο 4:58 μμ

    ΕΝΑΣ ΠΑΡΑ ΠΟΛΛΥ ΚΑΛΟΣ ΤΣΑΜΠΟΥΝΙΕΡΗΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΑΠΠΑΛΕΥΤΕΡΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΖΙΑ Ο ΟΠΙΟΣ ΕΧΕΙ ΜΑΘΕΙ ΣΕ ΠΑΡΑ ΠΟΛΛΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΣΑΜΠΟΥΝΑ ΚΑΙ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΝΑ ΜΑΘΟΥΜΕ ΤΗΝ ΣΩΣΤΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΝΑΣ ΕΠΙΣΗΣ ΚΑΛΟΣ ΤΣΑΜΠΟΥΝΙΕΡΗΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ Ο ΜΠΑΡΜΠΑ ΦΡΑΓΚΟΔΗΜΗΤΡΗΣ,ΠΟΥ ΝΑ ΤΟ ΔΕΙΤΕ ΝΑ ΠΑΙΖΕΙ ΣΕ ΓΛΕΝΤΙΑ 3 ΚΑΙ 4 ΩΡΕΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑ.ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΤΑΣΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΓΙΑ ΟΣΑ ΕΧΕΙ ΚΑΝΕΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΤΣΑΜΠΟΥΝΑΣ.

  6. 6 petridi paraskevi Οκτώβριος 12, 2009 στο 2:12 μμ

    8 Sinapantema pneuston organoun sto mouseio Benaki.
    Ena kalo pou eixan oi ekloges fetos itan oti anavlithikai to sinapantema sta nissia kai egine stin Athina.
    Etsi emeis, oi amoiroi tis polis ,eidame prosopa authentika ,iliokamena na paizoun me pathos kai ormi oloi mazi tis tsambounes & ta souravlia tous.
    Kai xero apo tora oti tou xronou tha eimaste apo autous pou tha akolouthisoun se ena neo nissi.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Οκτώβριος 2008
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Σεπτ.   Νοέ. »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

cover4.gif

paros-cover.gif