Το πανηγύρι της Αγίας Ματρόνας στη Φοινικιά της Σαντορίνης

Η εκκλησιά της Αγίας Ματρόνας, με τον χαρακτηριστικό της φοίνικα, βρίσκεται στη ανατολική πλαγιά του κεντρικού δρόμου της Φοινικιάς και κτίσθηκε το 1859 – όπως το μαρτυρά η εγχάρακτη πλάκα στην είσοδο του ναού – από τον Φραγκίσκο Πλατή, καραβοκύρη της Οίας. Η Φοινικιά ήταν τα παλιά χρόνια η γειτονιά των αγροτών της Οίας. Η χωροταξική κατανομή του πληθυσμού του οικισμού την εποχή γύρω στον 18ο-19ο αιώνα ήταν σαφής. Στο φρύδι της καλντέρας οι καπετανέοι και οι καραβοκύρηδες ειχαν κτίσει τα επιβλητικά καπετανόσπιτά τους. Από κάτω τους στα γκρεμνά, τα πληρώματα και τα τσούρμα μέσα στις σπηλιές έφτιαχναν τα υπόσκαφα σπίτια τους. Στην Φοινικιά κατοικούσαν οι αγρότες για να ναι πλάι στα κτήματά τους. Εδώ βρίσκονταν όμως και οι κάναβες των αρχόντων και των υπόλοιπων κατοίκων της Οίας, όπου μέσα στα εντυπωσιακά μεγάλα υπόσκαφα φύλαγαν τα βαρέλια με το κρασί, τα υπόλοιπα γεννήματά τους, πολλές φορές τα ζώα και τα γεωργικά τους εργαλεία. Στις αρχές του 20ού  αιώνα υπήρχαν πάνω από 150 κάναβες που ερήμωσαν μετά τον πόλεμο. Σήμερα οι περισσότερες έχουν μετατραπεί σε ξενώνες, άλλες παραμένουν εγκαταλειμένες και ελάχιστες λειτουργούν όπως παλιά.

Κάθε υπόσκαφη κάναβα περιελάμβανε δυό πατητήρια. Στο μεγάλο, για το λευκό κρασί, πατιώντουσαν τα άσπρα σταφύλια (ασύρτικο, αηδάνι, αθήρι) και στο μικρό τα κόκκινα σταφύλια. Ο μούστος χυνόταν στους ληνούς και από εκεί πέρναγε στα βαρέλια γιά τη ζύμωση.

Τα σταφύλια κουβαλιόνταν στις κάναβες με τα γαϊδουράκια μέσα σε κοφίνια. Ήταν η εποχή της βεντέμας και όλος ο κόσμος βοηθούσε να τρυγηθούν τα σταφύλια από τον κάμπο της Οίας, που απλωνόταν ώσπου έφθανε το μάτι, μέχρι την θάλασσα του Κολούμπου. Μου ‘ρχονται στο  νού τα λόγια του δημάρχου της Θήρας Άγγελου Ρούσσου, γιού αμπελουργού : » Το αμπέλι εκείνη την εποχή ήταν η ζωή μας, ο κόσμος μας όλος. Ένας κόσμος με κούραση και υδρώτα, αλλά και με γλέντια, με πανηγύρια και χαρές, με πειράγματα και έρωτες που ανθίζανε γύρω από τα πατητήρια και ζυγιστήρια. Πόσοι και πόσοι από τους παλιούς δεν γνωριστήκαν και δεν αγαπηθήκαν την ώρα που ξεφορτώναν τα κοφίνια με το Αηδάνι, το Μαυροτράγανο και την Μαντηλαριά».

Το πανηγύρι της Αγίας Ματρόνας στη Φοινικιά γίνεται στις 20 Οκτώβρη, όταν η Σαντορίνη έχει αδειάσει από τις ορδές των τουριστών. Έτσι δίνεται η ευκαιρία στους ντόπιους να ασχοληθούν με τα δικά τους και να διασκεδάσουν αναμεταξύ τους.

Τώρα το πώς βρέθηκα στην Φοινικιά φθινωποριάτικα, σε ένα οικογενειακό πανηγύρι, είναι μια μεγάλη ιστορία.

Όλα οφείλονται  στο φίλο μου τον Μπάμπη από την Σύρα. Γνωρίζοντας καλά το χούι μου με τα πανηγύρια, με ενημερώνει συστηματικά και έτσι είναι για μένα η πιό αξιόπιστη πηγή πληροφοριών, τουλάχιστον στις Κυκλάδες.

Επιθεωρητής έργων των εργολάβων της ΔΕΗ στο νομό, γνωρίζει απ’ έξω και ανακατωτά όλα τα πανήγυρια των Κυκλάδων. Γλεντζές, δουλευταράς, καλοκάγαθος και κοινωνικότατος έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη και την καρδιά όλων των ανθρώπων που συναναστρέφεται. Την ημέρα  ξεκώλωμα  στη δουλειά και το βράδυ γλέντι, κατά προτίμηση σε πανηγύρι, άσε που ακόμα κι όταν δεν τυχαίνει νάχει πανηγύρι, οι φίλοι του σκαρώνουν ένα για την πάρτι του. Με δυό λόγια θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι ο εξηλεκτρισμός  των Κυκλάδων εξαρτήθηκε από την ποιότητα και την ποσότητα των πανηγυριών που υπήρχαν σε κάθε νησί. Γιατί στα νησιά αυτά σύχναζε περισσότερο ο Μπάμπης.

Τον αγαπάν οι φίλοι του τον Μπάμπη. Το βλέπω στα νησιά όταν πάμε, με τί χαρά τον υποδέχονται. «Είναι διαμάντι παιδί ο Μπάμπης. Σκίζεται για τους φίλους του. Κάνει το αδύνατο δυνατό για να σε εξυπηρετήσει» μου λεγε τις προάλλες  ο Τάσος Καρράς ο αρχιπανηγυράς του πανηγυριού της της Αγίας Ματρώνας, και συνεχίζει : «Εμείς,  η μάνα μου και τα δυό αδέλφια μου φύγαμε μετά τον σεισμό του 1956 και πήγαμε στην Αθήνα. Τότε άδειασε όλη η Οία. Μόνο τα γερόντια έμειναν να φυλάν τα ερείπια. Στο νησί ξανάλθαμε το 1980. Ο τουρισμός και η οικοδομή δώσαν ζωή στο νησί και  έτσι ξαναγυρίσαμε στα πατρικά σπίτια μας. Δουλέψαμε τα επαγγέλματα της οικοδομής και μιά από τις πρώτες μας δουλειές ήταν να αναβιώσουμε το πανηγύρι της Αγίας Ματρόνας που είχε ξεχασθεί».

Προπαραμονή του πανηγυριού φθάσαμε στην Φοινικιά, με  το καράβι της γραμμής αργά το βράδυ της Παρασκευής, μια μεγάλη παρέα με όργανα. Ο Ιάσων Γκίκας και Θανάσης Ζήκας από την Πάρο με τα μπουζούκια. Ο Άγης Κελπέκης και ο Μπάμπης Δικτυόπουλος με τις τσαμπούνες, ο Γιάννης Λιάκος και Μάκης Δαλέζιος με τους μπουζουκομπακλαμάδες από την Σύρα. Η πρώτη  βραδυά ήταν μια προθέρμανση και  μια γνωριμία των ντόπιων με τους επισκέπτες. Η ζεστή ατμόσφαιρα και τα νοστιμότατοι μεζέδες της νέας ταβέρνας «Κρινάκι», ήταν μιά αποκάλυψη και μας έφτιαξε το κέφι. Το τραγούδι δεν βάστηξε πέρα από τις τέσσερεις το πρωί, γιατί είχαμε και προετοιμασίες να κάμουμε και έπρεπε να ξυπνήσουμε χαράματα. Το πρωί όλη η Φοινικιά ήταν στο πόδι. Άλλοι κόβαν βάγια και τοποθετούσαν στους δρόμους και στην εκκλησία, άλλοι σημαιοστόλιζαν τις πλατείτσες και τα στενά,  άλλοι ήσαν στις προετοιμασίες των φαγητών και άλλοι στα κουβαλήματα, τραπέζια, πάγκους, καρέκλες και τα τοιαύτα.

Το στρατηγείο της εκδήλωσης βρισκόταν στην κάναβα του Τάσου. Μιά καλοδιατηρημένη κάναβα με δεκάδες βαρέλια κρασί και μεγάλους πάγκους που κατά περίπτωση χρησιμοποιούνταν είτε σαν πάγκοι εργασίας είτε σαν τραπέζια φαγητού. Στο προαύλιο της κάναβας φθάναν με τα γαϊδουράκια οι προμήθειες και οι γυναίκες τις τακτοποιούσαν.

Εμείς οι επισκέπτες, δεν χάσαμε την ευκαιρία να  κάνουμε μερικά  ταχύρυθμα μαθήματα ξένης γλώσσας. Της γλώσσας των γαϊδουριών της Σαντορίνης, κατά πώς τους δίνουν τα παραγγέλματα οι αγωγιάτες :

» Ντε λα ξω ντε» το ξεκίνα, «Να ψου να» το σταμάτα, «Ντε βρε ντε» πάτα γκάζι, «Ντε δο ντε» αλλαγή πορείας,  προστάγματα που καλού κακού τα μάθαμε, γιατί την σήμερον ημέρα  δεν ξέρεις με ποιά γλώσσα θα μπορέσεις να συνεννοηθεις με ορισμένους.

Εν τω μεταξύ οι άνδρες  τεμάχιζαν τα κρέατα και τα τοποθετούσαν στο καζάνι ενώ σε μιά γωνιά φτιαχνόταν ο μπακαλιάρος ο ξελουριστός. Μιά καθαρά σαντορινή συνταγή. Τον φρέσκο μπακαλιάρο αφού τον ξαρμυρίσεις ένα εικοσιτετράωρο τον καθαρίζεις και με τα χέρια τον μαδάς σε μικρά κομματάκια. Έτσι όπως είναι ωμός, τον ανακατεύεις με κρεμμυδάκι,  λαδάκι  και λεμόνι (άλλοι  πάλι  στο νησί τον αναμειγνύουν  με πατάτα βραστή, καπαρόφυλλα και λίγη φρέσκια ντομάτα) και τον τρως σαν σαλάτα. Κάπως έτσι κάνουμε στην Πάρο το σαλατούρι αλλά  αντί για μπακαλιάρο χρησιμοποιούμε το καλκάνι και βάζουμε μπόλικο μαιντανό.

Μετά από  ένα δημιουργικό πρωϊνό που δεν είχε τελειωμό από καλαμπούρια και πειράγματα σταθήκαμε να κολατσίσουμε, αργούτσικα όμως, κάτι σαν τα ευρωπαικά brunch. O Mπάμπης είχε φροντίσει για την τηγανιά, τις σαντορινιές  σαλάτες και το ασύρτικο κρασί.

Κουρασμένοι αλλά ικανοποιημένοι απο την πρόοδο των εργασιών δοκιμάσαμε και λίγα λουκανικάκια, μαζί με μια πεντανόστιμη σπιτικιά πηχτή, λίγο ντόπιο χλωροτύρι, και τσιμπίσαμε και μια γουρουνοκεφαλή πούχε έλθει πεσκέσι. Έτσι ευχαριστημένοι αποσυρθήκαμε για την μεσημεριανή σιέστα. Τα  μουσικά όργανα αυτή τη φορά μείναν αχρείαστα.

Στις επτά το απόγευμα το διπλοκάμπανο της εκκλησιάς σήμανε τον εσπερινό για να συγκεντρώσει τους πιστούς. Ακριβώς απέναντι σ’ ένα πανέμορφο μισοερειπωμένο κτίριο (μιά παλιά βεντέμα) με μια ευρύχωρη αυλή ειχε στηθεί ο χώρος του πανηγυριού, οι παγκάδες, τα δυό μεγάλα καζάνια με το γαμοπίλαφο, και  τα ψητά κρέατα που ψηθήκαν μες το υπαίθριο φουρνάκι. Η φήμη ότι είχαν έλθει όργανα και από άλλα νησιά αλλά και ο γλυκός καιρός έκαμαν να μαζευτεί πολύς και καλός κόσμος, ανθρώποι που θέλαν να γλεντήσουν.

Κατά τις εννιά η μουσική ξεκίνησε με τις τσαμπούνες σε  ντόπιους σκοπούς. Κατά τις δέκα είχε δημιουργηθεί το αδιαχώρητο. Επιστρατεύτηκε ακόμα μιά αυλή που υπήρχε καβάτζα και ο αρχικός σχεδιασμός των χώρων, εδώ τα όργανα, εδώ η πίστα, εκεί το φαγητό ανετράπη ολοσχερώς. Οι δυνάμεις του χάους αντιμετωπίσθησαν επιτυχώς από τις δυνάμεις του αυτοσχεδιασμού και της έμπνευσης. Μιά που δεν υπήρχαν μικροφωνικές και μεγάφωνα, δημιουργήθηκαν τρεις μεγάλες  μουσικές συντροφιές και  ο κόσμος εκινείτο σύμφωνα με  το «πυρ κατά βούληση».

Στην αρχική πίστα έπαιξαν οι γνωστοί Σαντορινιοί, ο Αντώνης Αρβανίτης βιολί και ο Στέλιος Γαρμπής λαγούτο. Στον χορό διακρίθηκαν μικροί και μεγάλοι. Εγώ  πάλι ξεχώρισα τους μεσαίους…Ο μπάλος του γνωστού κρασά, Πάρι Σιγάλα (που έχει τον αμπελώνα του και το οινοποιείο  μερικές εκατοντάδες μέτρα πιό κάτω) με τον Νίκο Βάλβη έγραψε. Στα πανηγύρια δεν θα λείψουν και κάποιοι χορευτές αλλοδαποί που θα χορέψουν διονυσιασμένοι με τον τρόπο τους, τους χορούς μας.  Είχαμε και από  δαύτους.

Πιό εκεί πλάι σε μια παρέα γερόντων οι τσαμπούνες θυμίζουν παλιούς σκοπούς, ενώ απέναντι, στην αυλή καβάτζα, οι μπουζουκομπαγλαμάδες ξεσηκώναν τους νεώτερους σε τσιφτετέλια και σε καρσιλαμάδες.

Ο κόσμος τραγούδησε, χόρεψε και γλέντησε  μέχρι τελικής πτώσεως.

Το πανηγύρι σχόλασε στις έξι το πρωί.

Μετά την πρωινή λειτουργία, η εικόνα της Αγίας Ματρόνας, φερμένη πριν εκατόν πενήντα χρόνια από την Χίο, περιφέρεται στα στενά σοκάκια του χωριού όπου έχουν ρήξει κλαδάκια από δεντρολίβανο και αρμπαρόριζα.

Ο κόσμος στην πρωινή λειτουργία δέν είναι βέβαια ο βραδυνός. Λόγω του ξενυχτιού, λόγω του εργασίμου της ημέρας, ελάχιστοι νέοι έχουν δώσει το παρόν. Οι περισσότεροι  παρευρισκόμενοι, μαζί και οι πανηγυράδες που δεν κοιμήθηκαν καθόλου γιατί είχαν και να συγυρίσουν, είναι γερόντια.

Μετά τον καφέ και το κουλουράκι, θα σερβιριστεί στο παράσπιτο της εκκλησίας πιά, το πιό εύγεστο κοφτό μακαρονάκι που ‘χω φάει ποτέ μου. Βρασμένο στο ζωμό του κρέατος που το συνοδεύει, ήταν ένα βάλσαμο μετά την κρεπάλη.

Ένα πανέμορφο, ήσυχο,  παραδοσιακό χωριό διακοσίων κατοίκων, καταμεσής σ’ ένα τοπίο από αμπελιές σε  πεζούλες,  στηριγμένες στις κατάμαυρες πέτρες του ηφαιστείου. Κάποιοι νοικοκυραίοι πανηγυρτζήδες με  μιαν απίστευτη διάθεση για γλέντι, μια δραστήρια οργανωτική επιτροπή, μα πάνω απο όλα μια αγαπημένη παρέα που δίνει τη ψυχή της για μην λείψει τίποτα στους προσκαλεσμένους και απροσκάλεστους.

Αυτή η γεναιοδωρία, που δεν περιμένει ανταπόδοση, παρά δίνεται απλόχερα για τη χαρά της ζωής, αυτό το κέφι που νικάει κούραση, ξεπερνάει αντοχές, δυναμώνει τις καρδιές, αυτή η σχέση των ανθρώπων που το μόνο που θέλουν είναι να βρεθούν μαζί για να νοιώσουν τη συντροφικότητα του γλεντιού, όλα αυτά είναι που με έκαναν να ζήσω αυτό το πανηγύρι της Αγιάς Ματρόνας με τρόπο μοναδικό. Και να πω για άλλη μια φορά, πόσο τυχερός νοιώθω να ζω και να ταξιδεύω σ’αυτόν τον  ευλογημένο τόπο. Στα νησιά του Αιγαίου Αρχιπελάγους.

Advertisements

1 Response to “Το πανηγύρι της Αγίας Ματρόνας στη Φοινικιά της Σαντορίνης”



  1. 1 “Πανηγυριών Εγκώμιον” – “ΣΗΜΑΔΙΑ του ΑΙΓΑΙΟΥ” « xoroballomata Παράθεση σε Μαρτίου 7, 2011 στο 1:53 μμ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Οκτώβριος 2008
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Σεπτ.   Νοέ. »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

cover4.gif

paros-cover.gif