Μαστιχοχώρια – Εσωτερικοί κόσμοι

_MG_1001v

Τον Στράτο Βογιατζή τον γνώρισα  την άνοιξη του 2008  στην Πάρο. Ένα αφιέρωμα στον εναλλακτικό τουρισμό του νησιού μου, από το περιοδικό  Passport,  ήταν η αφορμή να βρεθούμε μαζί για μιά εβδομάδα, αυτός σαν φωτογράφος και γώ  σαν ξεναγός του. Δεν χρειάστηκαν και πολλά για να εκδηλωθεί μιά έντονη συμπάθεια και ένας αμοιβαίος σεβασμός. Τόσο πάνω στη δουλειά, αλλά κυρίως τις ώρες της ξεκούρασης όταν πίναμε τα κρασάκια μας, αργά το βράδυ, κουρασμένοι  από τις διαδρομές και σχολιάζοντας τον κόσμο που αποτυπώναμε σε φωτογραφίες και κείμενα. Ηταν από τις σπάνιες φορές στη ζωή που σκιρτά η ψυχή, καθώς συναντάς ανθρώπους με τις ίδιες ευαισθησίες, τους ίδιους ρομαντισμούς, τον ίδιο θαυμασμό για τον Αιγαιοπελαγίτικο λαϊκό πολιτισμό, αλλά και την ίδια θλίψη και θυμό γιά την  χείριστη διαχείριση αυτού του απίστευτου πολιτιστικού κεφάλαιου από την σύγχρονη κοινωνία μας.

Θυμάμαι τις ατέρμονες συζητήσεις μας. Θέμα μας, οι άνθρωποι του Αιγαίου Αρχιπελάγους. Οι ντοπιολαλιές τους, τα χωρατά τους, οι θυμοσοφίες τους, ο χαρακτήρας τους όπως διαμορφώθηκε μέσα σε εξαιρετικα δύσκολες συνθήκες επιβίωσης. Οι άνθρωποι που σε κερδίζουν με την πρώτη ματιά. Γιατί τα πρόσωπά τους είναι καθαρά,  οι κουβέντες τους κοφτές, τα λόγια τους μεστά, με μια πικρή σοφία να εναλλάσσεται, εκεί που δεν το περιμένεις, με έναν μοναδικό αυτοσαρκαστικό χιούμορ.

_MG_1990

Ο Στράτος μπήκε μεσ’ την καρδιά μου σαν ένας ονειροπόλος καλλιτέχνης, ένας τρυφερός σκεπτικιστής, αλλά και σαν ένας μαχητής κάποιων αξιών που βρίσκονται σε μεγάλη έλλειψη στις μέρες μας.

Ξανασυναντηθήκαμε κάποιες φορές και μετά χαθήκαμε. Όταν μου ζήτησε να προλογίσω το βιβλίο του ξαφνιάστηκα. Αρχικά αρνήθηκα. Πώς θα μπορούσα εγώ ένας ερασιτέχνης φωτογράφος, να σχολιάσω το έργο ενός τόσο ταλαντούχου επαγγελματία;

Επέμεινε πιεστικά, “δες το υλικό και γράψε ο,τι θές”.  Ο Στράτος ήταν απόλυτος, αφοπλιστικός και ενέδωσα. Το θέμα άλλωστε ήταν ελκυστικώτατο, τα Μαστιχοχώρια,

Οταν μου έστειλε το υλικό – εξήντα φωτογραφίες – ανυπόμονος άρχισα να τις παρατηρώ. Ενθουσιασμός, με τις πρώτες φωτογραφίες. Χρώματα συνταρακτικά, κάδρα μαγικά, λεπτομέρειες εξαίρετες, ατμόσφαιρες καταπληκτικές, χώροι απίστευτης ομορφιάς. Καθώς προχωρούσα, άρχισαν να με ζώνουν  τα φίδια. Πουθενά ανθρώποι. Επιτάχυνα τον ρυθμό μου. Οι φωτογραφίες περνάγαν γρήγορα  και ανυπόμονα από τα χέρια μου. Πού να ‘ναι οι Ανθρώποι;

O Στράτος μού την είχε σκάσει. Δεν υπήρχαν άνθρωποι! Ούτε ένας για δείγμα.

Η απουσία των ανθρώπων ήταν το χαρακτηριστικό στοιχείο όλων των φωτογραφιών του. Οταν ο αιφνιδιασμός πέρασε. ηρέμησα, χαλάρωσα, χαμογέλασα.

Μάζεψα τις φωτογραφίες και τις πέρασα άλλη μια πιό αργή και ψύχραιμη ματιά. Οι άνθρωποι ήταν εκεί. Πίσω από κάθε απουσία κρυβόταν μιά έντονη παρουσία. Ηταν εκεί, πάνω στο στρώσιμο του σεμέν, στη φορεσιά του καναπέ, στο στόλισμα του μπουφέ. Ο Στρατής είχε δίκιο. Είχαμε πολλά να πούμε γι’ αυτούς τους ανθρώπους. Είχαμε πολλά να πούμε για τα Μαστιχοχώρια.

_MG_6697

Ο Στρατής συνέλαβε με το φακό του το αποτύπωμα ενός τόπου που ξεπερνάει τα όρια του γεωγραφικού του προσδιορισμού. Τα Μαστιχοχώρια είναι ένα κομμάτι της Χίου, τόσο φορτωμένο και φορτισμένο από ιστορία, που γίνεται πρωταγωνιστής σ’ ένα έργο γραμμένο με δόξα, φήμη, πλούτο, πόνο και εγκατάλειψη.

Είναι πολύ δύσκολο στις μέρες μας να αντιληφθεί κανείς το ρόλο που έπαιζε η μαστίχα στην ανάπτυξη και την οικονομία της Χίου τους τελευταίους πέντε αιώνες. Οταν οι Γενοβέζοι την ανακάλυψαν τον 14ο  αιώνα και την διέδωσαν  σ’ Ανατολή και Δύση, μέχρι και ο Χριστόφορος Κολόμβος  αναγνώρισε τη μοναδικότητά της λέγοντας, ότι σαν το μαστίχι της Χίου δεν βρήκε πουθένά.  Στις χώρες της Ανατολής η μαστίχα είχε συνδεθεί  πολύ στενά  με τον τρόπο ζωής και τις παραδόσεις  των Μωαμεθανών. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο Κοράνι ο Μωάμεθ συνιστούσε την χρήση της στο νερό, αλλά και στο ψωμί. Επί Τουρκοκρατίας, ο Σουλτάνος υποκύπτει στις παρακλήσεις της αγαπημένης του μητέρας, Βαλιδέ Χανούμ, που είχε ιδιαίτερη αδυναμία στη μαστίχα, και της προσφέρει ως δώρο το νησί, δίνοντάς του ειδικά προνόμια, αφού τροφοδοτούσε με μαστίχα  το χαρέμι του και τη μητέρα του. Αργότερα, όλα αυτά τα εμπορικά  δίκτυα διανομής της μαστίχας χρησιμοποιήθηκαν  και για άλλα προϊόντα του νησιού, αλλά κυρίως για τη δημιουργία και άνδρωση  του εφοπλισμού της Χίου.

Αν για τους μεγαλεμπόρους και τη διοίκηση, το μονοπωλειακό προϊόν της μαστίχας ήταν πηγή τεράστιων κερδών και εσόδων, για τα Μαστιχοχώρια ήταν απλώς το μοναδικό  μέσο επιβίωσης. Σε μια έκταση εικοσιπέντε χιλιάδων περίπου στρεμμάτων,  δύο εκατομμύρια δενδρίλια δάκρυζαν κάθε χρόνο και το πολύτιμο αυτό δάκρυ έδινε ζωή στα 24 Μαστιχοχώρια.

Το κάθε  ένα απ’ αυτά τα Μεσαιωνικά  χωριά κτίστηκε με μια διάταξη οχυρωματικού τύπου, με τα εξωτερικά σπίτια να δημιουργούν το αμυντικό τείχος που προστάτευε τον οικισμό από τις επιδρομές και τις λεηλασίες των πειρατών.

Λιθόστρωτοι στενοί δρόμοι, με πολλά αδιέξοδα για να αποπροσανατολίζουν τους επίδοξους εισβολείς, συνδέουν τα στριμωχμένα μονοόροφα σπίτια. Στο ισόγειο βρίσκονταν οι στάβλοι, οι αποθήκες για τα γεωργικά προιόντα, τα πατητήρια και μεγάλα πυθάρια χωμένα στη γη για το λάδι και το κρασί . Στον όροφο, γύρω από έναν κεντρικό υπαίθριο χώρο – κάτι σαν τον σημερινό ακάλυπτο – το “πουντί” χρησίμευε για τον ηλιασμό και αερισμό των δωματίων. Τέλος τα δώματα των ορόφων, σχεδόν στο ίδιο ύψος, δημιουργο ύσαν ένα ενιαίο επίπεδο, έτσι ώστε οι ταράτσες να χρησιμοποιούνται και σαν πέρασμα από το ένα σπίτι στο άλλο σε περίπτωση κινδύνου. Η κατασκευή των σπιτιών με  χοντρούς πέτρινους τοίχους, εξασφάλιζε δροσιά το καλοκαίρι και ζεστασιά το χειμώνα, ενώ οι  μεγάλοι φούρνοι και τα τζάκια-πυροστιές, που θέρμαιναν και αυτά τις ψυχρές μέρες, επέτρεπαν  στους κατοίκους να μαγειρεύουν τον χειμώνα μέσα στα σπίτια τους.

_MG_9894

Αυτά τα σπίτια, στα Μαστιχοχώρια φωτογραφίζει ο Στράτος και αυτονών των σπιτιών προσπαθεί να αφουγκραστεί τον εσωτερικό τους κόσμο. Να συλλάβει την ψυχή των ανθρώπων που τα κατοίκησαν και να πιάσει το νόημα της ζωής τους μέχρι την στιγμή που τα εγκατέλειψαν.

Γιατί η ζωή έχει τα γυρίσματά της. Από τη μία ακμές, πλούτη, μεγαλεία και χαρές και από την άλλη παρακμές, φτώχιες, εγκατάλειψη και ξεριζωμοί.

Και εκεί που είσαι νικητής και θριαμβευτής, νοιώθεις ξαφνικά να φεύγει η γη κάτω από τα πόδια σου και να χάνεις τα πάντα. Ομως, νά, εκεί μέσα στην  εγκατάλειψη και στην ερημιά μπορεί να ξεφυτρώνει μια ελπίδα, μια καινούρια ζωή και ένα νέο νόημα.

Τί νόημα άραγες να ψάχνει να βρεί ο Στράτος στα ερειπωμένα σπίτια της πατρίδος του;

Ο Στράτος επισκέπτεται και φωτογραφίζει αρχοντόσπιτα, λαϊκά σπίτια, κελάρια, αποθήκες, παντοπωλεία, κουρεία, καφενεία. Χρησιμοποιεί το ταλέντο του, την ευαισθησία του και τη γνώση του για  να διαχειρισθεί το φως, τις σκιές, τον άνεμο, τα χρώματα, τις μυρωδιές, τις γεύσεις της πατρίδας του. Αποτυπώνει χώρους παρατημένους από χρόνια, αντικείμενα με μια στρώση σκόνης απάνω τους  που θυμίζει Πομπηία και Ακρωτήρι στη Σαντορίνη. Εκεί  η καταστροφή ήλθε ξαφνικά και τους βρήκε απροετοίμαστους.

Εδώ η εγκατάλειψη έγινε σε αργούς ρυθμούς, προηγήθηκε η φάση μικρών αποχωρισμών που δεν έκλειναν την πόρτα οριστικά πίσω τους.

Τα σπίτια είναι σιγυρισμένα, τα πράγματα μοιάζουν αφημένα, ώσαν κάποιοι να   φύγαν για καλοκαιρινές διακοπές και θα επιστρέψουν.

Οι άνθρωποι  μπορεί να λείπουν, έχουν αφήσει όμως τα ίχνη τους. Την νοικοκυροσύνη τους, στο στρώσιμο των καναπέδων, στην τοποθέτηση των αντικειμένων της κουζίνας. Την κοκεταρία τους στα αντίκειμενα πάνω στους μπουφέδες, στα κεραμικά απο το Τσανακαλέ, στις κούκλες,  στα σερβίτσια και στα κρύσταλλα. Τις μνήμες τους και το νήμα με το παρελθόν  στις οικογενειακές φωτογραφίες με τους προγόνους να έχουν άγρυπνο το μάτι τους στην επόμενη γενιά. Στους τοίχους άθικτα τα σύμβολά τους, σταυροί της χριστιανοσύνης και η ελληνική σημαία.  Την ελπίδα τους για μια κοινωνία δίκαιη την στηρίζουν στην πίστη τους στην εκκλησία αλλά και στον κομμουνισμό. Χριστός και Στάλιν, αντάμα.

Τα χρώματα στους τοίχους πολυκαιρισμένα δημιουργούν καταπληκτικές ματιέρες. Μάλιστα κάπου ένας χάρτης της Ελλάδας κολλημένος σε ένα τοίχο ωχριά

μπρος την πλαστικότητα του τοίχου που διακρίνεται πίσω του. Απλωμένα στο πάτωμα αποξηραίνονται το μαστίχι πλάι στα αγριοβότανα του βουνού, ενώ το αεράκι που μπαίνει από το παράθυρο τα χαϊδεύει με τη δροσιά του.  Τα μικρά χιώτικα τοματάκια, οι ρέστες,  κρεμασμένες σε τοίχους και παράθυρα. Κρεβάτια ταπεινά σιδερένια ή οντάδες κοντά σε παραθύρια μικρά για να μπαίνει  με ρέγουλα το φώς.

_MG_8530

Σπίτι όσο χωρείς, γη όσο θωρείς. Τα σπίτια, ανεξαρτήτως μεγέθους και κατασκευής, πλέουν στα χρώματα. Χρώματα στην μεγαλοπρέπειά τους, απόκοσμα κι όμως τόσο ζωντανά, μπολιασμένα από τον χρόνο που ‘χει κάνει παρέα τους διαδρομές αιώνων. Λουλάκι, όχρα, όμπρα, κεραμιδί, φυστικί, ρόζ σε όλους τους τόνους, τις αποχρώσεις και τους συνδυασμούς λουσμένα στο φως να δημιουργούν ατμόσφαιρες μαγικές, νοσταλγικές, γαλήνιες,

Κάθε φωτογραφία του Στράτου είναι ένας πίνακας ζωγραφικής, που μπορεί κανείς  να κοιτάει με την ώρες. Ο Στράτος όμως ψάχνει για το νόημα, που σαφώς δεν είναι μια ρομαντική ματιά αποχαιρετισμού σε έναν κόσμο που χάθηκε.

Ψάχνει να βρεί και να μας στείλει το μήνυμα της ουσίας μιας εποχής που χάθηκε και που είναι από τα ζητούμενα των καιρών μας.

“Γονατίσαμε απ’ τα πολλά στολίδια μας”, λέει ο ποιητής. Το κυνήγι των σύγχρονων αξιών, του καταναλωτισμού και της ατομικής πορείας για την επίτευξη της ευτυχίας μάς απομάκρυναν από όλα αυτά που αντανακλώνται στις φωτογραφίες του Στρατή. Η ηρεμία, η απλότητα, η ταπεινότητα, η έλλειψη κομπορυμοσύνης και ξιπασιάς,  γενναιόδωρα αναδύονται απο τον φωτογραφικό κόσμο του Στρατή, για να μας δώσουν τη δικιά τους αλήθεια. Την έχουμε ανάγκη. Και μόνο να την αγγίξουμε με τη ματιά μας, έχουμε πάρει το μήνυμα.

Advertisements

1 Response to “Μαστιχοχώρια – Εσωτερικοί κόσμοι”


  1. 1 dionisis christofilogiannis Απρίλιος 15, 2010 στο 12:26 μμ

    Bravo! Katapliktikes fotogafies apo ta Μαστιχοχώρια !!!!


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Οκτώβριος 2009
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Φεβ.   Νοέ. »
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

cover4.gif

paros-cover.gif