Αστυπάλαια – Το πανηγύρι της Παναγίας της Φλεβαριώτισσας

astypalaia

Η Αστυπάλαια, Αστυπαλιά ή Αστροπαλιά, το βορειοδυτικώτερο νησί της Δωδεκανήσου, με πληθυσμό περί τους χίλιους κατοίκους, είναι κατα βάθος ένα Κυκλαδονήσι. Στην μέση του πελάγους σε σχήμα μιάς πεταλούδας, απέχει ισόποσα (περί τα 25 ναυτικά μίλια) τόσο από τα δυό Κυκλαδονήσια Αμοργό και Ανάφη όσο και από την Κω, αλλά η αρχιτεκτονική του, η μουσική του και η καρδιά του όπως αντελήφθηκα,  είναι πιό κοντά στις Κυκλάδες.

Ο επισκέπτης που θα φθάσει για πρώτη φορά στο νησί, θα εντυπωσιασθεί τόσο πολύ από την Χώρα, το Κάστρο της, τις γειτονιές γύρω απ’ αυτό, τα σοκάκια, τους ανεμόμυλους, τα καφενεία της και τους ανθρώπους της και δύσκολα να ξεκολήσει για να επισκεφθεί το υπόλοιπο νησί που έχει ενδιαφέροντες εξοχές και αξιοθέατα.

SDIM7893

Η αλήθεια είναι ότι  το Κάστρο της Αστυπαλιάς είναι από δυό τρία πιό όμορφα του  Αιγαίου Αρχιπελάγους. Το Κάστρο χτισμένο τον 15ο αιώνα από τον Βενετό   ευγενή Quirini, ορθώνεται στην κορυφή του βράχου πάνω στα ερείπια της αρχαίας ακρόπολης. Κτισμένο με έναν τέτοιο τρόπο ώστε oι κατοικιες και τα αρχοντικά διπλα – δίπλα, να δημιουργούν ταυτόχρονα  το εξωτερικό τοίχος και το εσωτερικό τείχος ενώ οι εγκάρσιοι τείχοι να τα ενώνουν και να τα περιβάλουν. Τα εξωτερικά τείχη έχουν ύψος περί τα 15 μέτρα και υποστηρίζονται από μεγάλες αντιρήδες, που άλλοτε στηρίζουν βράχους που με την σειρά τους υποδέχονται τα τείχη. Η στρατηγική θέση του νησιού και οι ασφαλείς όρμοι του, συνέβαλαν στο μεγάλωμα του οικισμού μέσα στο Κάστρο, που σε περίπτωση ανάγκης,  έφθανε να χωρά έως 4000 κατοίκους. Αργότερα τον 19ο αιώνα  μετά την πάταξη της πειρατείας ο οικισμός επεκτάθηκε  εκτός των τειχών με την διαμόρφωση εξωτερικών περιφερειακών γειτονιών, η πόλις μεσα στα τείχη ερήμωσε  ενώ στην είσοδο του Κάστρου πάνω από την πύλη  κτίσθηκε η Παναγιά η Καστρινή. Τα σπίτια εκτός των τειχών  θαυμάζουμε σήμερα μέσα στα στενά καλντερίμια με  τις εξωτερικές ξύλινες σκάλες και τα καφασωτά ξύλινα κάγκελα.

Τα εσωτερικά των σπιτιών έχουν έναν ιδιόμορφο χαρακτήρα που χαρακτηρίζουν το Αστυπαλιώτικο στυλ. Ο κρέβατος του ζευγαριού πάνω στο πατάρι, με τις αμουσιές (κουρτίνες), τις κρίντζολες (τα διακοσμητικά ράφια για να τοποθετούνται τα σκεύη), ο  σοφάς (όπου κοιμούνται τα παιδιά) και ο αποκρέβατος είναι οι τυπικές κατασκευές με τις οποίες διαμορφώνεται εξοπλισμός ενός τυπικού σπιτικού.

Το  καφενείο της πλατείας του χωριού από τις αρχές του 20ου αιώνα (πίσω από το Δημαρχείο), και το παλιό  καφενείο στην γειτονιά Σαράι που έχει μετραπεί τώρα στο παντοπωλείο, είναι δυό από τους δημόσιους χώρους της Χώρας που αξίζει  να επισκεφθεί κανείς και να πάρει μιά μυρωδιά απ’ τους ανθρώπους του νησιού.

Η Αστυπαλιά όπως όλα τα Δωδεκάνησα  ενώθηκαν με την Ελλάδα το 1948. Το 1956 ο μεγάλος σεισμός στο ρήγμα Αμοργού – Αστυπαλιάς προκάλεσε τσουνάμι με παλοιριακά κύματα ύψους είκοσι μέτρων που δημιούργησαν μεγάλες καταστροφές σε πλεούμενα, καλλιέργιες και κτίσματα. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία θυμούνται το γεγονός ενω χαρακτηριστικά μου έλεγε μιά γιαγιά : “Aκούσαμε το βοητό πάνω από το Κάστρο είδαμε το πρώτο κύμα, μετά, το τράβηγμα των νερών και όλος ο γιαλός είχε γίνει ξηρά και μετά το δεύτερο κύμα. Πήγαμε στην κατοικιά μας στο Λιβάδι, ανοιξαμε το σπίτι μας και τι να δούμε! Πάνω στον καναπέ σωρός τα χταπόδια!”

SDIM7925

Οι κάτοικοι της Αστυπαλιάς σήμερα είναι  ψαράδες, κτηνοτρόφοι με 10.000 αιγοπρόβατα – έχοντας απόλυτη αυτάρκεια  ντόπιου κρέατος – , κάποιοι γεωργοί ενώ οι υπόλοιποι ασχολούνται με την οικοδομή και τον τουρισμό. Στο νησί τα τελευταία χρόνια γινήκαν σημαντικά έργα (αεροδρόμιο, ΧΥΤΑ, τεχνική λίμνη για την περισυλλογή των ομβρίων, βιολογικός καθαρισμός, νέο απάνεμο λιμάνι) γεγονός που μαζί με το καλοδιατηρημένο οικιστικό περιβάλλον, κάνει την Αστυπάλαια να είναι από τους πιό ενδιαφέροντες τουριστικούς προορισμούς  αλλά και δημιουργει καλές συνθηκες διαβίωσης για τους ντόπιους.

Το πιό γνωστό πανηγύρι της Αστυπάλαιας,  ( ειδικά γιά τους κατοίκους της) είναι αυτό της Παναγιάς της Φλεβαριώτισσας και έτσι με την πρώτη ευκαιρία πήρα το πλοίο της γραμμής και να σου  με στο νησί.

SDIM7977

Το μοναστήρι της Παναγιάς  Φλεβαριώτισσας είναι ένα συγκρότημα που αποτελείται από τον κυρίως ναό και μιά σειρα χαμηλών κτισμάτων που σχηματίζουν αναμεταξύ τους ένα ευρύχωρο προαύλιο. Μιά πανέμορφη κάτασπρη εκκλησία, – κυκλαδίτικου ύφους –  καμαροσκέπαστη σταυροειδούς τύπου, με τρούλο που στηρίζεται σε τέσσερα οξύκορφα τόξα γοτθικού τύπου, μπορεί να υποδεχθεί πάνω 50 πιστούς. Στο βορεινό τείχο της, βρίσκεται μέσα σε μιά   μικρή σπηλιά ένα παρεκκλήσι. Εδώ σύμφωνα με τη παράδοση βρέθηκε η εικόνα της Παναγιάς. Ήτανε λέει,τα παλιά τα χρόνια, ένας τσομπάνης που χρησιμοποιούσε το σπήλαιο αυτό γιά να σταβλίζει τα ζώα του. Μιά βραδιά βρίσκει σε μιά μικρή κοιλότητα την εικόνα της Παναγιάς με ένα καντήλι αναμένο μπροστά της. Τρομαγμένος μιά και δυό παίρνει την εικόνα και την μεταφέρει  στη Χώρα. Την επομένη το βράδυ που πάει πάλι στα ζώα, γεμάτος έκπληξη την ξαναβλέπει μπροστά του. Αυτή την φορά η έκπληξή του και η απορία του εντοπίζεται στο πώς βρήκε τον δρομο η Παναγιά – δυό ώρες δρόμος – και ξαναγύρισε στο ίδιο μέρος. Την τοποθετεί σ’ ένα σακί και την σκεπάζει καλα-καλά, για να μη δεί τον δρόμο και τη ξαναπάει στην Χώρα. Την επομένη η Παναγιά  πάλι στη θέση της. Κάπως έτσι – γιατί υπάρχουν πολλές παραλλαγές του μύθου –  πάρθηκε η απόφαση να κτιστεί η εκκλησιά σ’αυτό το σημείο. Κατόπιν την βορεινή πλευρά κτίστηκαν δυό-τρία κελιά-κατοικιές που παλιά φιλοξενούσαν  όσους διανυκτέρευαν γιά το πανηγύρι και ενα μικρό πανηγυρόσπιτο. Μην ξεχνάμε ότι μέχρι πρίν λίγα χρόνια στην μονή έφθανε κανείς από ένα δύσβατο μονοπάτι και δεν ετίθετο θέμα να το διασχίσεις παρά μόνο στο φως της ημέρας. Σήμερα σε μιά κατοικιά ζει ένας  τσομπάνος που είναι συνάμα και ο φύλακας της μονής.  Μέχρι το 1980 περίπου στο πανηγύρι ερχόνταν το πολύ 60- 80 άτομα και μετα βίας χωρούσαν στο πανηγυρόσπιτο, έναν στενόμακρο χώρο 50 τετραγωνικών μέτρων. “Είμασταν ο ένας πάνω στον άλλονε, τα όργανα, τα κρασιά, τα φαγητά, οι ανθρώποι, οι χορευτές. Ερχόταν όμως ο κόσμος γιά την χάρη της αλλά και για να γλεντήσει συνάμα. Δεν υπήρχαν τότες άλλες διασκεδάσεις. Πόσα και πόσα ειδύλλια δεν γινήκαν εδώ και πόσοι και πόσοι δεν γνώρισαν εδώ τις μέλλουσες γυναίκες τους. Τα τελευταία τριάντα χρόνια η επιτροπή της τέλεσης του πανηγυριού έφτιαξε πολλά έργα. Ηλεκτροδότησε τη μονή, έφτιαξε το δρόμο, δημιούργησε κλειστούς χώρους για να χωρέσουν πάνω από τριακόσια άτομα. Σ’ αυτό βοηθούσαν όλοι. Άλλοι με τα χρήματά τους – ακόμα και συνταξιούχοι δίναν χρήματα για την ανακαίνιση -, άλλοι με την εθελοντική εργασία τους, άλλοι προσφέροντας τα υλικά. Είμαστε ευχαριστημένοι γιατί σήμερα το πανηγύρι της Παναγιάς της Φλεβαριώτισσας, αν και μες το καταχείμωνο, είναι το πιό προσφιλές του νησιού. Μπορεί το πανηγύρι της Πορταϊτισσας τον Αύγουστο να είναι πιό μεγάλο, αλλά στο δικό μας γλεντάν  και χαίρονται οι Αστυπαλιώτες”. Αυτά και άλλα πολλά μου εκμυστηρεύτηκε η καρδιά του πανηγυριού ο Γιάννης Σταβλάς  μέλος της επιτροπής μαζί με τους Μαριάκη, Νικολάκη, Ποδότα και τον πατέρα Δημήτριο.

SDIM7914

Πριν έλθει η ώρα του πανηγυριού έπρεπε να εντοπίσω τις προετοιμασίες του γεύματος. Ετσι την προπαραμονή της Υπαπαντής με οδήγησαν στο τόπο που θα ετοίμαζαν τα χαρακτηριστικά φαγητά του νησιού, τον Λαμπριανό, τα γιαπράκια, τα πουγκιά, τις λαμπρόπιττες. Στο Λιβάδι στο περιβόλι της οικογένειας του Γιάννη Σταβλά, οι γυναίκες είχαν αναλάβει την προετοιμασία των Λαμπριανών. Ο Λαμπριανός είναι το πασχαλινό αρνί που μαγειρεύεται όμως στο φούρνο με γέμιση.

Τρεις γυναίκες με πολλά κότσια η Φρόσω Καμπούρη, η Σπυριδούλα Κούκα και η Φρόσω Σταβλά παρέλαβαν  έξι προβατίνες, σκέτα μοσχάρια, δεκαπέντε κιλά το καθένα και αρχινήσαν την δουλειά. Καθάρισμα των συκωταριών, αφαίρεση  των ποδιών και του λίπους, της κεφαλής, τεμαχισμός. Ο μπαλτάς στα χέρια τους ήταν σαν να βαστάγαν ένα σουγιαδάκι και σε τέσσερεις ώρες είχε τελειώσει η δουλειά. Η δουλειά των ανδρών – γιατί σ’ όλα νησιά  του Αιγαίου, στα πανηγύρια, τα κρέατα είναι αποκλειστικά δουλειά των αδρών –  είχε περαιωθεί από τις τρεις κυράδες με τον καλύτερο τρόπο.

Αμέσως μετά μαγείρεψαν την γέμιση. Τα ψηλοκομμένα συκωτάκια με το τσιγαρισμένο κρεμμυδακι  και τα μπαχάρια αφού σιγοβράσουν  και ετοιμασθούν, αναδεύονται και βράζουν για πέντε λεπτά με το ρύζι. Η γέμιση μετά τοποθετείται μέσα στη κοιλιά του ζώου, το οποίο ράβεται καλά και μετά μπαίνει στο φούρνο όπου ψήνεται σε σιγανή φωτιά όλο το βράδυ.

SDIM7919

Σ’ άλλα σπίτια, οι γυναίκες ετοίμαζαν τα γιαπράκια (ντολμάδες από λάχανο ή αμπελόφυλλα) αλλού τα πουγκιά ( τηγανητά πιττάκια με τυρί ή με χόρτα εποχής) και αλλού ότι μεζέδες ήθελε κάθε νοικοκυρά. Όλα αυτά θα τα μεταφέραν το απόγευμα της παραμονής στο μοναστήρι, λίγο πρίν τον Εσπερινό.

Στο μοναστήρι ανεβήκαμε με τα πόδια. Μιά διαδρομή από την Χώρα, οπου  αμαξιτός χωμάτινος δρόμος περνάει πάνω στην κορυφογραμμή και σε 7 χιλιόμετρα φθάνει στη Μονή.

Αρκετός κόσμος ανέβαινε με τα πόδια, έτσι  από έθιμο αλλά και γιατί ο καιρός αν και φυσούσε, ήταν για χειμώνα πολύ καλός, ενώ οι περισσότεροι διάλεξαν την σίγουρη και γρήγορη λύση των αυτοκινήτων. Αφού τελείωσε ο Εσπερινός όπου μάλιστα χοροστάτησε ο Μητροπολίτης Λέρου-Καλύμνου και Αστυπαλιάς, ο κόσμος έπιασε θέση για το φαγητό και το γλέντι.

“ Οι  ψυχές του πανηγυριού, η θρυλική ζυγιά των μουσικών, ο Νικήτας Καστρινός στο βιολί και ο Ιορδάνης στο λαγούτο χαθήκαν πρόσφατα, τους πήραν τα χρόνια. Αφήσαν κάποια νέα παιδιά – μαθητές τους –  σαν απογόνους αλλά δυστυχώς φέτος χτύπησε ο ένας σε ατύχημα λίγες μέρες πριν το πανηγύρι και έτσι αναγκαστήκαμε να “εισάγουμε” μουσικούς από την Ρόδο”, με πληροφόρησε ένας ντόπιος που παρεπιπτόντος γνώρισε την γυναίκα του, τότε μιά δεκαεξάχρονη, σ’ αυτό το πανηγύρι.

Δυστυχώς η “εισαγωγή” του 2009 δεν ήταν και ότι το καλύτερο, με τα αρμόνια και τα ηλεκτρικά βιολιά να σου τρυπούν τ’ αυτιά, αλλά ήταν τέτοια η διάθεση του κόσμου για  γλέντι που τελικά έστω και μ’αυτές τις συνθήκες διασκέδασαν και χόρεψαν μέχρι τα χαράματα.

“ Ο Νικήτας ο Καστρινός, ήξερε όλους τους ντόπιους με τα ονόματά τους, τα παρατσούκλια τους, τις χαρές, τους καϋμούς τους και τα τραγούδια που τους άρεσαν. Τους έπλεκε στιχάκια ανάλογα με τα κέφια τους  και με τη μουσική του, τούς έκαμε να πετούν. Δεν είναι τυχαίο βέβαια, ότι οι χορευτές τον αντάμοιβαν με γερή χαρτούρα. Αλλά ο Νικήτας εκτός των άλλων ήταν και δίκαιος. Την χαρτούρα, πάντα την μοίραζε στα ίσα με το ταίρι του, τον Ιορδάνη παρ’ όλο που αυτός ήταν η φίρμα”.

SDIM7976

Τα μέλη της επιτροπής μοιράσαν τάχιστα στους προσκαλεσμένους τις τεράστιες  πιατέλες με τα φαγητά και το κρασί και άρχισε ο χορός.  Πρώτα χόρεψαν οι επίσημοι.

Στα ταξίδια μου στα νησιά  του Αιγαίου, διαπίστωσα ότι σ’ όλα, μα σε τα πανηγύρια πάνω από 200 άτομα, θα συναντούσα όχι μόνο τις τοπικές αρχές κάτι που ήταν απόλυτα φυσικό, αλλά και τους νομάρχες, περιφερειάρχες, βουλευτές του νομού με τους απαραίτητους διοικητικούς υπαλλήλους. Κάτι η θρησκευτική τους ευλάβεια, κάτι η χαρά της διασκέδασης με φίλους και γνωστους, κάτι η επαφή με τα προβλήματα του τόπο επ’ ευκαιρία, αλλά και η επικοινωνία με την εκλογική  τους πελατεία – που αλλού να  βρεις άλλωστε μαζεμένο τόσο κόσμο -, ή και όλα αυτά μαζί συντείνουν στην σταθερή και σθεναρή παρουσία τους.

Στο συγκεκριμένο πανηγύρι χειμωνιάτικα με αρκετά μποφόρια στο πέλαγο, παρευρέθησαν απαξάπαντες οι βουλευτές του νομού Δωδεκανήσων, τέσσερεις τον αριθμό  και οι οποίοι ανά πολιτική παρέα χόρεψαν με την σειρά τους . Μετά τα μεσάνυχτα αρχίσαν οι πρώτες διαρροές, οι επίσημοι, οι επισκέπτες, οι νέοι. Ηταν την ώρα που άρχιζε το κέφι. Στα τραπέζια των αναχωρούντων που ηταν και τα πρώτα κοντά στην πίστα άρχισαν να καταφθάνουν οι τσομπαναρέοι, που ήταν σε κατάστασης αναμονής μέχρι εκείνη την ώρα. Το κέφι είχε φθάσει γύρω στο αποκορύφωμα κατά της τρεις. Εκείνη την ώρα πήραμε τον δρόμο της επιστροφής. Είχαμε να κάνουμε δυό ώρες περπάτημα. Ο καιρός είχε πέσει και έκανε μιά γλυκιά ξαστεριά. Βοηθούσης της κατηφόρας ουτε που καταλάβαμε για πότε φθάσαμε. Σημειωτέον, ένα στα δυό αυτοκίνητα που περνάγαν, σταματούσαν αυθορμήτως για να μας πάρουν μαζί τους. Ηταν το πνεύμα του πανηγυριού…

SDIM7981

Όπως πάντα όλα τα νέα του πανηγυριού, τα παραληπόμενα, τα παραπολιτικά, τις εκπλήξεις, τις παρεξηγήσεις – γιατί δεν υπάρχει πανηγύρι χωρίς παρεξηγήσεις – , θα τις μάθαινε κανείς το πρωϊ  στο καφενείο του χωριού, όπου ξαναζωντανεύουν οι διαφορετικές εκδοχές των συμβάντων. Αυτή τη φορά συμφώνησαν όλοι, ότι το φετεινό  πανηγύρι ήταν  από τα πιό πετυχημένα απ’ όλες τις πλευρές.

Advertisements

1 Response to “Αστυπάλαια – Το πανηγύρι της Παναγίας της Φλεβαριώτισσας”


  1. 1 selitsanos Οκτώβριος 22, 2009 στο 6:33 μμ

    Με χαρά βλέπω ότι ξαναπιάσατε το νήμα.Εδώ είμαστε κι ας μη μιλάμε.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Οκτώβριος 2009
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Φεβ.   Νοέ. »
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

cover4.gif

paros-cover.gif