Αθηναϊκή ταβέρνα

Προδημοσίευση  του υπό εκδοση βιβλίου του  Γιώργου Πιττα που θα κυκλοφορήσει μες τον Νοέμβριο από τις εκδόσεις Ινδικτος.

 

scan016 aaa

 

Χώρος επικοινωνίας, έκφρασης του λαϊκού κεφιού, διασκέδασης και γέλιου. Χώρος καλαμπουριού, ξεδόματος, ονειροπώλησης, χαλάρωσης και απόλαυσης. Χώρος εξομολογήσεων, αρσενικών αλληλοεκμυστηρεύσεων, πονεμένων ερωτικών ιστοριών και αθεράπευτων ερώτων. Χώρος λησμονιάς – βοηθούσης της οινοποσίας – φευγιού απο τα ντέρτια και τους καημούς της ζωής. Χώρος δημιουργίας, διαφύλαξης και ανανέωσης του μοναδικού πολιτιστικού μας αγαθού που είναι οι τοπικές μας κουζίνες. Χώρος ομαδικής ψυχοθεραπείας με θεράποντα τον ταβερνιάρη. Πρώτες συναντήσεις, ερωτικές εξομολογήσεις, αλλά και πολιτικές αναλύσεις και συνωμοτικές μαζώξεις. Χώρος κοινωνικών συναθροίσεων, οικογενειακών γιορτών όπου επιβεβαιώνεται η κοινωνική συνοχή, χαράς σπουδαίων γεγονότων, όπως γάμοι, βαφτίσια κλπ.  Χώρος υπέρβασης της ζοφερής πραγματικότητας, διέξοδος και διαφυγή απο τη μοναξιά. Χώρος όπου ικανοποιείται η πείνα και η δίψα, αλλά όπου το φαγητό και το πιοτό δεν είναι παρά η αφορμή για να ενωθεί η μια ψυχή με την άλλη, να βρεί την άκρη του νήματος, να αποκαλύψει την ατομική αλήθεια και να ενωθεί με το πανανθρώπινο. Τέλος, χώρος ιστορικής μνήμης, συζητήσεων και σχολιασμού της καθημερινότητας, διαμόρφωσης της κοινωνικής συνείδησης.

 

scan071

 

 Η Ταβέρνα, σε μια ιστορική πορεία, έθρεψε και ανέπτυξε τα πιο χαρακτηριστικά πολιτιστικά αγαθά του Ελληνισμού. Εδώ άνθησε η καντάδα, ανδρώθηκε το ρεμπέτικο, τραγουδήθηκαν τα αντάρτικα. Στην ταβέρνα πρωτογλέντησαν οι ξεσπιτωμένοι Μικρασιάτες, βρήκαν καταφύγιο οι απόκληροι και οι περιθωριακοί, χάρηκαν οι παλαιοί Αθηναίοι τις Απόκριες και τον Καρνάβαλο, σφυρηλατήθηκε η αντιδικτατορική συνείδηση των νέων την περίοδο της χούντας, τραγουδήθηκαν τα τραγούδια του Θεοδωράκη, έμαθαν οι νεολαίοι του 1980 να τραγουδούν τα αθάνατα ρεμπέτικα.

 

Γιατί όμως η ταβέρνα κι όχι ο άλλος κατ’ εξοχήν χώρος που περνάει ο Έλληνας τον ελεύθερο χρόνο του, το καφενείο;

 

 SDIM8427

 

Το καφενείο είναι ο χώρος έκφρασης του συνειδητού. Στο καφενείο μαθαίνονται τα νέα (απο τα πιο σημαντικά, πόλεμοι, σεισμοί, καταστροφές, ως τα πιο ασήμαντα, ποδόσφαιρο, προξενιά, χωρισμοί), σχολιάζεται η επικαιρότητα, υπερασπίζονται οι πολιτικές πεποιθήσεις. Αναπτύσσονται οι κομματικές έρριδες, φορτίζεται το κλίμα, δημιουργούνται οι μικρές «Βουλές» της χώρας. Ο ένας προσπαθεί να πείσει τον άλλο, κυριαρχεί η λογική της αντιπαλότητας και η αντιπαράθεση των ιδεών. Η ώρα του καφέ, του ούζου με το μεζέ, η «καφενοκουβέντα» της πολιτικής. Σύγκρουση προσωπικών απόψεων, έκφραση έλλογης σκέψης. Εδώ «σκοτώνεται» η ώρα, παίζονται τυχερά παιχνίδια αλλά και συνάπτονται οικονομικές συμφωνίες, κλείνονται δουλειές, κυριαρχεί η άμιλλα. Το καφενείο στεγάζεται συνήθως σε χώρους ευάερους και ευήλιους, κοντά σε πλατείες, εκεί όπου υπάρχει κόσμος, πέρασμα, «αγορά». Δεν κλείνεται ποτέ σε υπόγεια ή απόμερα μέρη. Το καφενείο είναι ο χώρος που κυριαρχείται απο τον Λόγο και τη Συνείδηση.

 

Η Ταβέρνα, απ’ την άλλη, είναι ο χώρος έκφρασης του ασυνείδητου. Εδώ οι άνθρωποι μιλούν με τη γλώσσα της ψυχής και όχι της λογικής. Πίνουν, μιλούν, τραγουδούν, γλεντούν, αδελφώνονται, αγαπούν, πονούν, υποφέρουν θυμούνται, λυτρώνονται. Το γλέντι, ο νταλκάς, το τσακίρ κέφι, το ζεϊμπέκικο, είναι μοναχικοί δρόμοι αναζήτησης και έκφρασης της αλήθειας, που ενωμένοι στον κοινό τόπο της ταβέρνας προσπαθούν να νικήσουν τον ανθρώπινο πόνο. Επι – κοινωνία. Η ταβέρνα είναι χώρος υπέρβασης. Ο χώρος που κυριαρχείται απο το συναίσθημα. Γι’ αυτό σπάνια βρίσκεται κοντά σε χώρους «αγοράς». Προτιμά το απόμερο, το ανήλιο. Στεγάζεται σε υπόγεια, εκεί που κατοικεί το ασυνείδητο.

 

 scan011

 

Το βιβλίο «Αθηναϊκή Ταβέρνα» που σε λίγο καιρό θα βρίσκεται  στα χέρια μας δεν διαμορφώθηκε από την αρχή με μια  προκαθορισμένη αρχιτεκτονική. Όπως θα φανεί και παρακάτω, αρχικά ούτε καν πρόβλεψη για την συγγραφή του δεν υπήρξε. Η κεντρική ιδέα της έρευνας ήταν μιά ρομαντική προσπάθεια  να  αποτυπωθούν με λόγο και με εικόνα, ο χώρος και ο κόσμος της ταβέρνας που σιγά-σιγά έσβηνε. Στην πορεία καθώς συγκεντωνόνταν το υλικό και διαμορφωνόταν το περιεχόμενο της έρευνας προκύπταν συνεχώς νέες ανάγκες και νέα δεδομένα στα οποία βέβαια δεν θα μπορούσα να αντισταθώ. Η ταβέρνα λειτούργησε σαν ο πυκνωτής της έλληνικής λαϊκής αστικής διασκέδασης. Συνδέθηκε  όπως προαναφέρθηκε με πολλές εκφάνσεις του ελληνικού  λαικού πολιτισμού και για αυτο το λόγο έπρεπε να βρεθούν οι τομές και οι διασυνδέσεις.  

 

scan004

 

 Η ιδέα αυτής της έρευνας ξεκίνησε το 1990. Είχε προηγηθεί μιά δεκαετία φωτογραφήσεων και καταγραφών στα ταβερνάκια της Αθήνας  που είχαν χαρακτήρα τελείως ερασιτεχνικό. Ανάμεσα στο γλέντι και το χαροκόπι με φίλους, παλιούς συμμαθητές τραβούσα κάποιες φωτογραφίες – ο Θεός να τις πεί φωτογραφίες – λίγο αναμνηστικές λίγο σαν ντοκουμέντα ενός τρόπου ζωής και διασκέδασης. Που και που σε κανά παλιοτέφτερο ή συνήθως στη λαδόκολα σημείωνα καμιά ατάκα, καμιά ιστορία, κανένα περιστατικό.  Όλα αυτά τελείως περιστασιακα και χωρίς πρόγραμμα και στόχο.    Σπάνια  ο άνθρωπος μπορεί να συνειδητοποιήσει την μοναδικότητα και ιστορικότητα την των στιγμών που ζει, έτσι ώστε να θεωρεί οτι πρέπει να συλλαμβάνει τη στιγμή η το γεγονός. Απλώς τα ζει και τα απολαμβάνει. Όταν όμως ξαφνικά διαπίστωσα ότι ένα-ένα τα αγαπημένα μου στέκια εξαφανίζονταν μου σφηνώθηκε η ιδέα να αποτυπώσω όσα είχαν απομείνει. Στην τριετία 1990-1992 έγινε μιά αρκετά συστηματική δουλειά. Στην πορεία  γνωρίσα  έναν  ερασιτέχνη φωτογράφο, τον Τάκη Ροϊδάκη, τύπο μερακλή και φίλο της ταβέρνας ο οποίος  ήταν τότε στα ξεκινήματα του. Όποτε μας περίσευε χρόνος τα βραδάκια πέρναμε σβάρνα τις γειτονιές και αποτυπώναμε ταβερνάκια. Φωτογραφίζαμε και οι δυό αλλά επειδή οι δικές του φωτογραφίες ήταν καλύτερες,  εγώ αρκέστηκα στην έρευνα και στην καταγραφή του υλικού. Της ιστορίας δηλαδή της ταβέρνας και του ταβερνιάρη, την περιγραφή του χώρου και των θαμώνων καθώς και όσα είχαν σχέση με το φαγοπότι και τη διασκέδαση. Το τεφτέρι και η λαδόκολλα είχε αντικατασταθεί πλέον από μαγνητοφωνάκι και οι συζητήσεις είχαν πιά προσανατολισμό και κατεύθυνση.   Κάποια στιγμή δημιούργησα ένα ντοσιέ με το υλικό σελιδοποιημένο από  τις πρώτες δέκα ταβέρνες και το έδειξα σ’ έναν εκδοτικό οίκο ο οποίος με έγραψε κανονικά. Το γεγονός αυτό δεν με αποθάρυνε καθόλου.   

 

 scan037

 

Την περίοδο εκείνη αποτυπώθηκαν στέκια που αργότερα έκλεισαν και σήμερα έχουν περάσει στην ιστορία, όπως ο Θεόφιλος, ο Απότσος, ο Κυριάκος, οι Δυό φίλοι. Το γεγονός αυτό, δηλαδή ότι το υλικό είχε αποκτήσει μιά ιστορική διάσταση με παρηγορούσε και μου έδινε δύναμη να συνεχίσω. Η περίοδος αυτή είχε προφανώς και κάποιες άλλες συνέπειες. Είχα αποκομίσει μαζί με  τις μεγαλειώδεις εμπειρίες, τα πρώτα μου τριγλυκυρίδια και  πρώτα μου σημαντικά κιλά. Από  τότε η σχέση της έρευνας των ταβερνών  με την προσπάθεια  γιά δίαιτα ήταν πανηγυρικά αντιστρόφως ανάλογη.

 

Κάποια στιγμή αφοσιώθηκα έντονα στις κυρίως δραστηριότητές μου, με απορρόφησαν οι δουλειές, ο Ροϊδάκης έφυγε για την Καλαμάτα, και το έργο βάλτωσε. Μετά μπλέχτηκα άγρια με την Πάρο και το Αιγαίο, έριξα μαύρη πέτρα στην Αθήνα και τις φωτογραφικές και ερευνητικές  μου ανησυχίες τις μετατόπισα προς του Αρχιπελάγους τη μεριά. Παρ’ολα αυτά,  τις απαγορευτικές μέρες του χειμώνα για το Αιγαίο, άρχισα να μελετώ το θέμα της Αθηναϊκής ταβέρνας και ιστορικά. Να ανατρέχω, σε σχετική βιβλιογραφία, όχι απολύτως άμεση – γιατί ελάχιστα έχουν γραφτεί για τις ταβέρνες –  αλλά έμμεση. Αυτοβιογραφίες τραγουδιστών και συνθετών, που ζήσαν και τραγούδησαν σε ταβέρνες, κάποια αποσπάσματα Αθηναιογράφων με αναφορές στις ταβέρνες, σε κείμενα λογοτεχνικά που χρησιμοποιούσαν την ταβέρνα σαν πεδίο δράσης και πλοκής. Ψαχνωντας από εδώ και από εκεί άρχισε να συγκροτείται η ιστορία της Αθηναικής ταβέρνας όπως αυτή εξελίχθηκε διαχρονικά  παράλληλα με την ανάπτυξη της πρωτεύουσας και των συνοικιών της. Η ιστορία της ταβέρνας δημιούργησε το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου που χωρίσθηκε σε πέντε ιστορικές περιόδους. Α περίοδος (1834-1880), Β περίοδος (1880-1920), Γ περίοδος (1920-1940), Δ περίοδος (1940-1974), Ε περίοδος (1974-2000). Σε κάθε περίοδο προηγείτο μιά συντομη περιγραφή των ιστορικών και κοινωνικοοικονομικών δεδομένων της εποχής μεσα στις οποίες διαμορφωνόταν και η εξέλιξη της ταβέρνας.

 

scan041

 

 Γύρω στα μέσα της δεκαετίας που διανύουμε, είχε σχεδόν ολοκληρωθεί η Ιστορία της Αθηναικής ταβέρνας και η καταγραφή των τριάντα ενδεικτικών ταβερνών της Αθήνας.  Τότε μόνο μού έγινε αντιληπτό ότι αυτές οι τριάντα ταβέρνες με κανένα τρόπο δεν θα μπορούσαν να συμπυκνώσουν και να εκπροσωπήσουν το σύνολο των ταβερνών της Πρωτεύουσας.  Γι΄ αυτό το λόγο προσετέθη το κεφάλαιο «Ταβέρνες σε γειτονιές της Αθήνας», όπου με συνοπτικώτερο τρόπο αποτυπώθηκαν οι σημαντικώτερες ταβέρνες των κυριώτερων συνοικιών ή περιοχών της Αθήνας. Οι  περισσότερες έξ αυτών είχαν είδη καταγραφεί με πλούσιο φωτογραφικό και συνεντευξιαξό υλικό το οποίο έμενε ανεκμετάλλευτο στο βαθμό που οι ταβέρνες αυτές δεν είχαν προκριθεί για τις τριάντα που προέβλεπε η έκδοση. Απο το σημείο όμως της αξιοποίησης ενός υπάρχοντος υλικού ως την παρουσίαση ενός πιό εξαντλητικού κεφαλαίου με το αντικείμενο αυτό ή απόσταση ήταν πολύ μεγάλη. Το εγχείρημα αυτή τη φορά ήταν πολυπλοκώτερο και σαφώς πιό δύσκολο. Έπρεπε να σαρωθούν οι γειτονιές της Αθήνας.  Κινητοποιήθηκαν τότε  τα μεγάλα μέσα και το σύνολο των γνωριμιών μου. Δεν ήταν δυνατόν να μήν υπάρχει άνθρωπος που να μην είχε μιά έντονη ανάμνηση στη ζωή του απο ταβέρνα. Το γεγονός αυτό προσπάθησα να αξιοποιήσω.   

 

 scan046

 

Στο Κεφάλαιο «Ταβέρνες  σε  γειτονιές της Αθήνας»  συνέδραμαν πολλοί γνωστοί και φίλοι ή και φίλοι και γνωστοί φίλων που μου γνώρισαν ταβερνάκια, κουτούκια και καπηλειά που μου ήταν τελείως άγνωστα.  Μιά άλλη πηγή πληροφοριών ήταν οι άγνωστοι θαμώνες των χώρων που επισκεπτόμασταν και που κατέθεταν με μεγάλο κέφι και ενθουσιασμό όσα κατατόπια γνώριζαν.

 

Έχοντας ολοκληρωθεί τα πρώτα τρία Κεφάλαια «Η ιστορία της Αθηναικής ταβέρνας», « Ταβέρνες  σε γειτονιές της Αθήνας» και «Τριάντα ταβέρνες της Αθήνας» διεφάνη η ανάγκη της σύνοψης όλων αυτών που αποτελούν και συγκροτούν στις μέρες μας το περιβάλλον και τα χαρακτηριστικά του κόσμου της ταβέρνας (Τοποθεσία, είδος κτηρίου, τύπος ταβέρνας, διαρύθμιση και διακόσμηση, ο ρόλος του ταβερνιάρη, το φαγητό και το κρασί, η διασκέδαση στη ταβέρνα και τέλος η ιστορία και μύθος της).

 

  Ετσι μας προέκυψε και το τέταρτο και  τελευταίο  Κεφάλαιο «Η Αθηναική ταβέρνα σήμερα».

 

Γιά την ακόμα  πληρέστερη εικόνα του ρόλου της ταβέρνας, προστέθηκε ένα Παράρτημα με δύο θέματα: Η ταβέρνα στον Ελληνικό Κινηματογράφο  και διάφορα σχόλια που διατυπώθηκαν για την ταβέρνα.

 

 SDIM8158

 

Ο κόπος και η εργασία για την  αποδελτίωση, φωτογράφιση και αποτύπωση των 200 και παραπάνω ταβερνών,  είχε  ένα παράλληλο απολογισμό απολαύσεων, με τις αντίστοιχες καταχρήσεις… τους δυό και πλέον τόνους κρασί που   καταναλώθηκε, τις  δεκάδες συκωταριές,  και τα εκατοντάδες κεφτεδάκια. ….Χιλιάδες τραγούδια τραγουδήθηκαν, ζεϊμπέκικα, καρσιλαμάδες και τσιφτετέλια απολαύστηκαν, ενώ δεν θυμάμαι πόσες φορές ποτήρια ρετσίνας τσουγκρίσθηκαν ευχόμενα υγεία  και μακροημέρευση 

 

Ενα ερευνητικό έργο 20 ετών βρίσκεται στο πέρας του. Ο Μανώλης Βελιτζανίδης των εκδόσεων Ινδικτος πίστεψε στην αξία του, κι έτσι, μετά από έναν χρόνο συστηματικής δουλειάς και απολαυστικής συνεργασίας μαζί του και με την ομάδα του, είμαστε έτοιμοι να παραδώσουμεστους ρέκτες της Ταβέρνας και του κόσμου της, τους καρπούς αυτού του πονήματος. Η κριτική αλλά και η απόλαυση δική σας.

 

 scan006

 

Advertisements

5 Responses to “Αθηναϊκή ταβέρνα”


  1. 1 Andriana Νοέμβριος 8, 2009 στο 2:18 μμ

    Θα το περιμένουμε, με ανοικτές αγκάλες και διάθεση!

  2. 2 Θανάσης Μπουζινέκης Νοέμβριος 25, 2009 στο 8:39 μμ

    Καλή επιτυχία μεγάλε -:)))

  3. 3 Η Αλίκη (με παράνομα Ερωδιού) Δεκέμβριος 5, 2009 στο 4:42 μμ

    Σάββατο 5 Δεκεμβρίου 2009
    Επειδή απόψε όλα τα επειδή είναι αφιερωμένα στον Γιώργο Πίττα…
    Επειδή όταν ο Γιώργος κάτι γιορτάζει είμαστε όλοι καλεσμένοι…
    Ο δε καιρός οξύς. Η δε πέτρα σφαλερή. Η δε κρίσις χαλεπή. Ιπποκράτης αυτός. Αμ ο νόμος των ακούσιων συνεπειών; Άλλο θέλεις, άλλο σου προκύπτει. «Μα η ζωή και πάλι διαφεύγει ως έρωτας για πάντα…» έλεγε ο Καρούζος.
    «Ας ερχόσουν για λίγο…» ακούγεται απ’ το ράδιο. Χθες το βράδυ με μοναδικό φωτισμό ένα φεγγάρι κρεμασμένο στις άκρες του Υμηττού ζωγράφιζα νοσταλγικά φιλιά στον αέρα. Μόλις είχα αφήσει το βιβλίο σου συγκινημένη. Εκεί να δεις «το συρταράκι με τις αναμνήσεις»… Χάρηκα τόσο το βιβλίο σου και με κυρίευσε μια τέτοια νοσταλγία! Στο ράδιο το τραγούδι επέμενε: «Πριν το χάραμα μονάχος…».Α, ρε Πίττα!
    Τότε κι εγώ ασυναίσθητα πήγα στη δισκοθήκη, πήρα ένα μάτσο τραγούδια παλιά, και τά βαλα να παίζουν μέχρι το πρωί…

    Υ.Γ. Έχω την επίγνωση ότι η αγάπη είναι η ενέργεια. Απελευθερώνει και μπορεί να ενδυναμώσει τις δηλώσεις πρόθεσης.
    «Και μην ξεχνάς, υπάρχει πάντα ένα αόρατο νήμα που ενώνει αυτούς που πρέπει να βρεθούνε». Η Αλίκη στις πόλεις. (Λέγε με Αλίκω)

  4. 4 Asteroid Φεβρουαρίου 4, 2010 στο 2:34 μμ

    Εξαιρετικό βιβλίο. Θερμά συγχαρητήρια γι’ αυτή την αναβάπτιση σε ήθη και καταστάσεις μας εποχής άλλης και πιο δικής μας!

  5. 5 Αννα Δαμιανίδη Φεβρουαρίου 18, 2010 στο 7:44 πμ

    Επιτέλους καταγραφή περιουσιών με υποκειμενική προσέγγιση και αντικειμενική αξία. Η εφορία δεν μας φοβίζει. Σου αφήνω τη διεύθυνση ενός μπλογκ με παλιές φωτογραφίες πιο παλιών σπιτιών απο Θεσσαλονίκη
    φιλιά
    Αννα


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Νοέμβριος 2009
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Οκτ.   Δεκ. »
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  

cover4.gif

paros-cover.gif