Η γιορτή της αγκινάρας στη Τήνο

“Στην φρίκη του πολέμου, ο καθείς αντιδρά με τον τρόπο του.”

Ημουν φοιτητής, θυμάμαι στο Παρίσι στα 1977, όταν είχα παθιασθεί με την ζωγραφική και ειδικά με τα κινήματα του Ντανταϊσμού και του Σουρεαλισμού. Φρέσκο-φρέσκο το Μουσείο Pompidou, αυτό το περίεργο για την εποχή του μουσείο διυλυστήριo,  διοργάνωνε συνεχώς εκθέσεις του Marcel Duchamps, του Μarx Ernst και των λοιπών, και γω τις επισκεπτόμουν όλες και χανόμουν στην ανατρεπτική λογική και στην αισθητική τους.

Βέβαια, εκτός της πρωτοποριακής εικαστικής δημιουργίας, αυτό που με είχε συγκλονίσει ήταν το μανιφέστο των Ντανταϊστών που μεσ’ την φρίκη του πολέμου μιλούσαν για την τέχνη, καθώς το κίνημα ήταν και μια διαμαρτυρία ενάντια στη βαρβαρότητα του πολέμου και όσων  οι Ντανταϊστές πίστευαν ότι ασκούσαν μια καταπιεστική διανοητική αγκύλωση, τόσο στην τέχνη όσο και στην καθημερινότητα. Ο Ντανταϊσμός χαρακτηριζόταν από εσκεμμένο παραλογισμό και απόρριψη των κυρίαρχων ιδανικών της τέχνης και της ζωής φυσικά.

Δεν ξέρω γιατί, αυτή η στάση με καθόρισε, και έτσι  πήγαινα πάντα ενάντια σ’ αυτά που θεωρούσα κακώς κείμενα στην εποχή μου.

Την εποχή του 80, όταν όλοι είχαν στήσει την φάμπρικα των εισαγωγών, με την παρέα του Κατοικείν στήνουμε παραγωγές με όλες τις γνωστές συνέπειες. Στα 90 όταν το ιταλικό ντιζαιν θριαμβεύει εμείς παρουσιάζουμε την σειρά παραδοσιακών επίπλων “Αιγαίον”. Λίγο αργότερα, σε πείσμα κάθε τρέχουσας τουριστικής λογικής, πραγματοποιώ ένα όνειρο ζωής, το ξενοδοχείο Lefkes Village, σκαρφαλωμένο στο ορεινό χωριό Λεύκες της Πάρου, μακρυά από τις πολύβουες περιοχές, μιά απόπειρα σύνδεσης της Ξενοδοχίας με τον Πολιτισμό της ενδοχώρας. Στα 1995, ένα πρόγραμμα Τουρισμού-Πολιτισμού  με τον ΣΕΤΕ (τον Σύνδεσμο Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων), που εκπονήσαμε τότε ως μέλη του Διοικητικού του Συμβούλιου, δεν βρίσκει ώριμες συνθήκες υλοποίησης, ενώ αργότερα  στη πρώτη δεκαετία του αιώνα μας, με τα βιβλία μου “Σημάδια του Αιγαίου” και την “Αθηναική ταβέρνα”, προσπαθώ να βρω στέρεα σημεία προσωπικής αναφοράς, στο Αρχιπέλαγος και  στο Αττικό αστικό τοπίο.

Όλη αυτή, η βαρετή εισαγωγή για τους φίλους της αγκινάρας δεν έχει κανένα άλλο λόγο παρά να δικαιολογήσει στον εαυτό μου, τις έσχατες επιλογές μου.  Ο κόσμος  στην Αθήνα να καίγεται και γω να τρέχω στις εσχατιές του Αιγαίου, για τα πανηγύρια, για τις τοπικές γιορτές, τα τοπικά γαστρονομικά φεστιβάλ, τους τοπικούς γαστρονομικούς πολιτισμούς.

Ισως γιατί δεν αντέχω να ζω μέσα στην παράνοια του αυτομαστιγώματος, του λαϊκισμού, της συναλλαγής, της απογοήτευσης, της μιζέριας, της οδύνης για τα καταναλωτικά αγαθά που χάνει ο κόσμος μαζί με το βόλεμά του. Τον πανικό από την κατάρρευση του συστήματος των αξιών του και από την  ενδεχόμενη κατάρρευση των τραπεζών και απώλεια των καταθέσεων του. Αυτά είναι τα σύγχρονα ιδανικά όμως που καταρρέουν, και όχι η Ελλάδα.

Ισως γιατί στα ταξίδια μου αυτά συναντώ ανθρώπους μαχητές, ανθρώπους του μόχθου. Γιατί εκεί συναντώ την Ελλάδα της εργασίας, της δημιουργίας, της μαστοριάς (στο χωριό μου την λεν métier…), του μερακιού. της αλληλεγγύης και της γενναιοδωρίας, της υπομονής και της εγκαρτέρησης.

Το τελευταίο μου ταξίδι αφορούσε την κυκλαδίτικη αγκινάρα. Συνηθισμένος με τις γευστικώτατες αγκινάρες αλά Πολίτα που τρώμε κατά κόρο στα Αθηναικά εστιατόρια αλλά και με  την άγρια αγκινάρα των Λευκών  στην Πάρο, καθαρισμένη από τα χέρια του φίλου μου, του Χρήστου Γεωργούση, μαγειρευμένη με κρεμμυδάκι και τυράκι σε ομελέτα, ποτέ δεν φαντάστηκα τις τόσες εκδοχές μαγειρέματός της, αυτές που συνάντησα τις προάλλες στην Τήνο. Την πατρίδα της.

Γιά όσους δεν το γνωρίζουν, η Τήνος είναι φημισμένη για τις αγκινάρες της, τις καλύτερες των νησιών του Αιγαίου και μ’ αυτές της Κρήτης και της Πελοπονήσου από τις καλύτερες της χώρας μας. Μικρές, σφικτές,  πεντανόστιμες καλλιεργούνται στη κοιλάδα της Κώμης, στο Δήμου του Εξωμβούργου. Τα τελευταία χρόνια γίνονται σοβαρές προσπάθειες, να γίνουν γνωστές στην Ελλάδα και μιά από  αυτές είναι και η γιορτή της αγκινάρας στην Κώμη.

Στις 15 Μαίου καλεσμένος απο την φίλη μου Μάγια Τσόκλη επισκεφθήκαμε την γιά πέμπτη συνεχόμενη χρονιά, διοργάνωση της γιορτής της αγκινάρας. Στη γραφική πλατεία του πανέμορφου χωριού, κάτω από τα μεγάλα πλατάνια, πλήθος κόσμου είχε κουρνιάσει από νωρίς δημιουργώντας παρέες-παρέες. Στην αρχή, ο Δήμαρχος του Εξωμβούργου Παναγιώτης Κροντηράς περιέγραψε  τις προσπάθειες που καταβάλλονται για να γίνει γνωστό το υγιεινότατο αυτό αγροτικό προϊόν της Τήνου και να αναδειχθεί σαν επώνυμο τοπικό προιόν. Με την εκδήλωση αυτή, συνέχισε,  στόχος του Δήμου είναι η πανελλήνια προβολή,  όχι μόνο της αγκινάρας αλλά και  των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της Τήνου, που μαζί με την πλούσια παράδοσή της και τη μοναδική φύση της, μπορεί να διεκδικήσει μια καλή θέση στη Τουριστική αγορά και να ικανοποιήσει ακόμα και τον πιο απαιτητικό επισκέπτη. Στη συνέχεια, τίμησε τους καλλιεργητές επιβραβεύοντας τους αγρότες και τις αγρότισσες που συμμετείχαν εθελοντικά στην προετοιμασία της γιορτής και τέλος προσκάλεσε τους παρόντες  στο φαγοπότι και στο χορό. Την γιορτή της αγκινάρας τίμησαν οι βουλευτές των Κυκλάδων  Ρήγας και Παπαμανώλης καθώς και ο νομάρχης Κυκλάδων Μπάιλας ενώ παρευρέθησαν και πολλοί ντόπιοι και αλλοδαποί επισκέπτες.

Οι μεζέδες ήταν, τουλάχιστον δέκα πέντε, όλοι εκδοχές του μαγειρέματος της αγκινάρας,  γεγονός που μου άνοιξε την όρεξη για περαιτέρω έρευνα.  Την επόμενη μέρα, πήραμε των ομματιών μας, να επισκεφθουμε τα μποστάνια για να ανακαλύψουμε πού στο καλό καλλιεργούνται τόσες αγκινάρες. Στο δρόμο προς την κοιλάδα της Κώμης συναντήσαμε μια αγρότισσα πάνω σ’ένα αγροτικό φορτηγάκι που προθυμοποιήθηκε να μας οδηγήσει, μέσα από κάποιους στενούς χωματόδρομους  στα μποστάνια. Σκαρφάλωσε πρώτη στη καρότσα η βουλευτής Επικρατείας, ξωπίσω της και γώ, και βουρ για τους “αγκιναρώνες”   Εκεί, ανάμεσα στις σειρές των καλαμιών που προστατεύουν περιφερειακά καθε καλλιεργημένο χωράφι από τους δυνατούς βοριάδες, βρίσκονταν ο κρυμμένος θησαυρός. Από την Κυρά Ελένη, με μεγάλη έκπληξη μάθαμε ότι την προηγουμένη, την ημέρα της γιορτής είχαν καταναλωθεί επτά χιλιάδες αγκινάρες, προσφορά των αγροτών και καθαρισμένες όλες από τις γυναίκες που διοργάνωσαν την γιορτή. Η έκπληξή μας μεγάλωνε καθώς μάθαμε ότι ο κάμπος της Κώμης παράγει εξακόσιες  χιλιάδες  αγκινάρες ετησίως, με το μεγαλύτερο μέρος να απορροφιέται από την αγορά της Αθήνας.  Η  Ελένη Ρουγκέρη, η οδηγός μας, αγρότισσα αλλά και βιοτέχνης, είναι ιδιοκτήτρια εδώ και δέκα χρόνια ενός νοικοκυρεμένου μικρού εργαστηρίου παρασκευής γλυκών και τοπικών προιόντων.

Το επισκεφθήκαμε. Στην στεγασμένη αυλή μιά γυναικοπαρέα καθάριζοντας  κάπαρη σχολίαζε τα παραλειπόμενα της γιορτής. “Είχε κόσμο, είχε κέφι. Παρ’ όλη τη κρίση καλά  τα πήγαμε. Ο Θεός να μας έχει καλά”.  Στο εκθετήριο των συσκευασμένων προϊόντων χάσαμε τα μυαλά μας από το πλήθος των “κωδικών”. Δεκάδες μπουκαλάκια με λικέρ, μαρμελάδες, γλυκά κουταλιού, τουρσιά.

Προτιμήσαμε τις αγκινάρες τουρσί, τις λιαστές ντομάτες, την κάπαρη και τα καπαρόφυλλα, το κρίταμο και κάτι περίεργες σάλτσες και πατέ.

Εδώ μάθαμε ότι υπάρχουν αρκετες βιοτεχνίες που αξιοποιούν τους καρπούς της Τηνιακής γης και συμμετέχοντας σε διαγωνισμούς και σε εκθέσεις έχουν πολλές φορές αποσπάσει βραβεία στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Αργότερα, σε μιά σύντομη συνάντηση με τον Δήμαρχο Παναγιώτη Κροντηρά πήραμε  πρόθυμα τις απαραίτητες πληροφορίες για την συνέχιση της έρευνάς μας.

Φυτό της οικογένειας των γαϊδουράγκαθων Cynara scolymus, από το οποίο χρησιμοποιούμε για φαγητό όχι τον καρπό, όπως πολλοί πιστεύουν (το ίδιο συμβαίνει και με την κάπαρη), αλλά τα κλειστά μπουμπούκια και κυρίως τις βάσεις των ματιών και του πρώιμου λουλουδιού.

Η αγκινάρα φαίνεται ότι κατάγεται κυρίως από την Ανατολική Μεσόγειο, την Νότια Ευρώπη και την Β. Αφρική με επίκεντρο την σημερινή Αλγερία. Οι Ρωμαίοι την καλλιεργούσαν και την θεωρούσαν εξαιρετικό φαγητό και είχε την πιο ψιλή τιμή από όλα τα λαχανικά. Οι πλούσιοι έτρωγαν αγκινάρες όλο τον χρόνο, νωπές και διατηρημένες σε ξύδι και κρασί μαζί με κύμινο.

Παρ’ ότι κατά τον 16ο αιώνα μετάφερθηκε στην Αμερική, η καλλιέργεια της αγκινάρας εξακολουθεί να παραμένει σε χώρες της Μεσογειακής λεκάνης όπου παράγεται το 93% της Παγκόσμιας παραγωγής, με την Ιταλία να κατέχει το 43%, την Ισπανία το 12% (απ’ όπου εισαγουμε σήμερα στην Ελλάδα) και 2% στη χώρα μας.

Η αγκινάρα λοιπόν καλλιεργείται κυρίως για τις ανθοκεφαλές της που καταναλίσκονται νωπές ή μαγειρεμένες, αλλά και τα φύλλα της, που  αποτελούν μια θαυμάσια ζωοτροφή ιδίως για τα ζώα που βρίσκονται σε γαλακτοπαραγωγή. Θεωρείται σαν ανθρώπινη τροφή ιδιαιτέρως θρεπτική γιατί είναι πλούσια σε βιταμίνες A, B, C, ασβέστιο, φώσφορο και φαίνεται ότι λειτουργεί κατά  της αρτηριοσκλήρυνσης, της χοληστερίνης και της ανεπάρκειας συκωτιού.

Η ολοκλήρωση της μελέτης μας θα κατέληγε, πού αλλού, παρά στη Τηνιακή κουζίνα και στην επαλήθευση ότι πράγματι η αγκινάρα μαγειρεύεται με “χίλιους δυό τρόπους” όπως ισχυρίζεται και η σχετική διαφήμιση. Παράλληλα, εκτός των παραδοσιακών συνταγών της αγκινάρας μάθαμε ότι οι νέοι εστιάτορες του νησιού προσπαθούν να τις χρησιμοποιήσουν  δημιουργώντας  και πιο ανανεωμένες προτάσεις. Τα σπουδαιότερα Τηνιακά πιάτα με αγκινάρες που δοκιμάσαμε ήταν:

Ομελέτα με αγκινάρες, ντόπιες πατάτες (που δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν απο τις Ναξιώτικες) και λαρδί, Παστίτσιο με αγκινάρες,  Αγκινάρες γεμιστές με κυμά, Σφουγκάτο με αγκινάρες, πράσσο, τριμμένο καρότο, μανούρι (ένα εξαιρετικό πιάτο στο “κουτούκι της Ελένης” στη Χώρα της Τήνου), Αγκινάρες στην άλμη, στο ξύδι ή στο λάδι, Αγκινάρες Πανέ.

Μας ενημέρωσαν ότι επίσης ευρέως μαγειρεύονται και:

Αγκινάρες Ογκρατέν, Αγκινάρες με αρακά, Αγκινάρες με γαρίδες, Αγκιναράκια και Μανιτάρια μαρινάτα, Αγκινάρες και Κουκιά, , Αγκινάρες Κουρκούτι, Αγκινάρες με Σκορδαλιά, Κατσικάκι με Αγκινάρες και Γιαούρτι, Αγκινάρες με Σκόρδο, Αγκινάρες τηγανιτές, Σαλάτα με Αγκινάρες, Κατσίκι με Αγκινάρες, Πατατοσαλάτα με αγκινάρες και σπαράγγια, Αρνάκι με αγκινάρες αυγολέμονο, Αγκιναρόρυζο, Πενάκια με Αγκινάρες, Αγκινάρες σαλάτα με μαρούλι, Αγκινάρες γεμιστές με αχινό και κρέμα φάβας, Χταπόδι με Αγκινάρες, και τέλος Σολωμός με Αγκινάρες

Από όλες τις συνταγές, πιό διαδεδομένη ήταν η αγκιναρόπιτα που σερβίρεται σε αρκετά εστιατόρια του νησιού. Η συνταγή περιλαμβάνει στη βάση μια σειρά από λεπτές φέτες ψωμί, από πάνω στρώσεις εναλλακτικά από αγκινάρες και τυρί ντόπιο τριμένο και ανακατεμένο με κρεμμυδάκι θυμάρι, πιπέρι, αλάτι και τέλος μιά στρώση μπεσαμέλ.

Το ταξίδι στη Τήνο τελείωσε με δυό επισκέψεις,  που μας δημιούργησαν μας ιδιαίτερη έκπληξη και ικανοποίηση, γιατί αφορούσαν δράσεις νέων ανθρώπων.  Η πρώτη ήταν η παρουσίαση του εξαίρετου βιβλίου της Μαρίας Βιδάλη “ Γη και Χωριό. Τα εξωκκλήσια της Τήνου” που έγινε στο Δημαρχείο, άλλη μια αξιέπαινη πρωτοβουλία του δραστήριου Δημάρχου του Εξωμβούργου. Στο βιβλίο αυτό η νεαρή Τηνιακή αρχιτέκτων καταγράφει τα επτακόσια πενήντα ξωκκλήσια του νησιού, κάνοντας μιά συνδυαστική προσέγγιση του ρόλου τους, από αρχιτεκτονικής, συμβολικής, λατρευτικής, λειτουργικής και τοπογραφικής σκοπιάς.

Η δεύτερη έκπληξη ήταν η επίσκεψή μας στο “Θαλασσάκι”, ένα ταβερνάκι στη γραφική παραλία των Υστερνίων.  Νέοι, κι εδώ, οι ιδιοκτήτες του, ο Αρης και η Αντωνία, προμηθεύονται όλες τις πρώτες τους ύλες  από ντόπιους παραγωγούς και έφτιαξαν, χάρη στις ευφάνταστες δημιουργίες τους, το καλύτερο γαστρονομικό στέκι του νησιού, γεγονός που θα απαιτήσει ένα ειδικό αφιέρωμα όχι μόνο για τη δουλειά τους αλλά και για τις υποδειγματικές σχέσεις συνεργασίας που έχουν και με τους  δυό παρακείμενους ταβερνιάρηδες.

Γεμάτος μέχρι τα μπούνια από ενέργεια και ομορφιά, που μου χάρισαν τόσο το Τηνιακό ανεπανάληπτο τοπίο, όσο και οι δραστήριοι και κυρίως αισιόδοξοι άνθρωποι που γνώρισα εκεί, πήρα τα μπογαλάκια μου για να επιστρέψω έστω προσωρινά στο Κολαστήριο της Αθήνας.

Advertisements

1 Response to “Η γιορτή της αγκινάρας στη Τήνο”


  1. 1 Μαιρίνα Σωτήρης Ιουνίου 1, 2010 στο 8:42 μμ

    Καλά τι ωραία


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Μαΐου 2010
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Μαρ.   Ιον. »
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31  

cover4.gif

paros-cover.gif