Το πανηγύρι της Αγίας Τριάδας στη Καρθαία της Τζιάς

Το πανηγύρι της Αγίας Τριάδος στις Πόλες της Τζιάς, στο εκκλησάκι που βρίσκεται πάνω στο κύμα, ανάμεσα στα ερείπια των αρχαίων ναών της Καρθαίας, στις Νοτιοανατολικές ακτές της Τζιάς  ήταν ένα παλιό μου απωθημένο.  Μου το καλλιεργούσε κάθε Μάιο, ο Τάσος Αναστασίου, ο ακούραστος αυτός ερευνητής  και συγγραφέας βιβλίων για τις  πολιτιστικές εκδρομές στα νησιά των Κυκλάδων. Ο διοργανωτής και η ψυχή των Συναντήσεων των Πνευστών των  Κυκλάδων που εδωσαν  πνοή στη αναβίωση της τσαμπούνας και έφεραν κοντά τόσους σπουδαίους μουσικούς. Κάθε χρονιά που κανόνιζα να πάω στη Τζιά,  όλο και κάποιο άλλο πιό προσιτό πανηγύρι με ξεστράτιζε.  Αυτή τη χρονιά αποφασισα να τα καταφέρω και έτσι με συντροφία τον Τάσο   συνταξιδεύσαμε στην Τζιά.

Η Τζιά το πλησιέστερο στην Αττική νησί των Κυκλάδων, βρίσκεται  στη μπούκα του Κάβο-Ντορο και απέχει μόλις 16 μίλια από το Λαύριο. Το μεγάλο αυτό προσόν της εγγύτητας της Τζιάς με την πρωτεύουσα αναιρείται μερικώς απο το γεγονός ότι είναι απομονωμένη από τις υπόλοιπες Κυκλάδες, και για να το  επισκεφθείς πρέπει να περάσεις από τον Πειραιά.    Νησί ορεινό με στενές κοιλάδες, βραχώδεις ακτές και ελάχιστες αμμώδεις παραλίες, κατοικείται από το 4.000 π.Χ και έχει να επιδείξει μιά ιδιαίτερη ιστορική  συνέχεια. Την μεγάλη ακμή του στην αρχαιότητα την εξασφαλίζει, από την αρχαϊκή περίοδο όταν δημιουργείται η “τετράπολις”, οι  τέσσερες πόλεις του νησιού με ξεχωριστή διοικητική και πολιτική διάρθωση η καθεμία, αλλά κοινή εξωτερική πολιτική. Η Κορησία, στον  προστατευμένο κόλπο του Αγίου Νικολάου και η Ιουλίδα η σημερινή πρωτεύουσα του νησιού  που βρίσκεται στην ενδοχώρα, στις πλαγιές βουνοκορφών αλλά με ένα εξαιρετικό οπτικό πεδίο προς την θάλασσα. Στις νοτιοδυτικές ακτές η Ποιήεσσα, λιμάνι στο τέλος μιάς μικρής εύφορης κοιλάδας και τέλος στο νοτιοανατολικό μέρος του νησιού η Καρθαία, κτισμένη σ’ έναν αυχένα που χωρίζει δυό μικρά λιμανάκια.

Εδώ στα ερείπια της Αρχαίας Καρθαίας βρισκόνταν ο προορισμός μας, το πανηγυράκι της Αγίας Τριάδας.

Με έδρα την Ιουλίδα  και με οδηγό τον Τάσο, την πρώτη μέρα κάναμε διάφορους μακρινούς περίπατους ανακαλύπτοντας το μοναδικό δίκτυο μονοπατιών που έχει η Τζιά. Πλακόστρωτα ή λιθόστρωτα, με ανεπανάληπτη τέχνη δουλεμένα από τους Τζιώτες μαστόρους μονοπάτια, ανάμεσα σε ξερολιθιές που στήριζαν τις “όχτες” (πεζούλες) με  τις καλλιέργιες,  διέσχιζαν σ’όλες τις διευθύνσεις το νησί. Κάποια στιγμή κουρασμένοι απο το πολύωρο περπάτημα, κάναμε με το αυτοκίνητο το γύρω του νησιού, ένα μεγάλο οροπέδιο γεμάτο από  μεγάλες αιωνόβιες βελανιδιές, “βασιλικές δρύς” που μοίραζαν απλόχερα την παχειά σκιά τους σε ζωντανά και ανθρώπους.

Τόσες πολλές και όμορφες βαλανιδιές, δεν ξανάδα σε νησί του Αιγαίου. Δέντρο αιωνόβιο  που αντέχει στις πυρκαγιές και στη ξηρασία πολλαπλασιάζεται μ’  έναν ιδιότυπο τρόπο. Τους καρπούς της βαλανιδιάς τρώει η κουρούνα, το μαύρο αυτό αγριοπούλι. Πολλές φορές κρύβει τα βελανίδια μέσα στο χώμα για να τά χει το χειμώνα. Οταν όμως με τις βροχές η γη μεταμορφώνεται, η κουρούνα τις περισσότερες φορές χάνει τον τόπο αποθήκευσης και έτσι οι καρποί μεταμορφώνονται σε ένα νέο δενδράκι. Οι βαλανιδιές αυτές με τον πολύτιμο καρπό τους συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάπτυξη του νησιού. Από την αυγή του 18ου αιώνα το βελανίδι, χάρις τη χρήση του σαν πρώτη ύλη στη βυρσοδεψία γιά τη βαφή δερμάτων, γίνεται το σημαντικότερο εξαγωγικό προϊόν της Τζιάς.

Ένα άλλο ενδιαφέρον εύρημα στους περιπάτους μας ήταν οι καθοικιές (κατοικιές) των ξωτάρηδων, των κατοίκων της υπαίθρου, γεωργών και κτηνοτρόφων. Οι κατοικιές αυτές διάσπαρτες μεσα στα κτήματα, έχουν έναν ιδιότυπο τρόπο οργάνωσης. Τα δωμάτια είναι κτισμένα γύρω από ένα στεγασμένο προαύλιο (το λεγόμενο στεγάδι) που είχε άνοιγμα μόνο στη μία του πλευρά.  Κτισμένο με τον εκφορικό τρόπο, όπως τα παλιά κτίσματα της αρχαιότητας, οι τοίχοι κλείνουν προς τα μέσα και η τελική στέγαση γίνεται με μεγάλες σχιστόπλακες, τα λεγόμενα δοκάρια. Η κίνηση απο δωμάτιο σε δωμάτιο γίνεται μέσω του στεγαδιού, που το καλοκαίρι λόγω της δροσιάς και του αερισμού του έχει την τιμητική του απ’ όλα τα μέλη της οικογένειας.

Το βράδυ αφού ξαποστάσαμε για λίγο, πήγαμε γιά φαγητό, να δοκιμάσουμε την τζιώτικη κουζίνα. Η Τζιά έχοντας μεγάλα βοσκοτόπια, εκτρέφει πολλές γελάδες γαλακτοπαραγωγής, (τη φημισμένη διασταύρωση ελβετικής και τζιώτικης ράτσας), ενώ από τα αμνοερίφια της παράγονται εξαιρετικά τυριά όπως το ξυνό, το χλωρό, η μυζήθρα και η κοπανιστή. Από τους χοίρους στα χοιροσφάγια, το χειμωνιάτικο  έθιμο των βορείων Κυκλάδων, εξασφάλιζαν το κρέας της χρονιάς δημιουργώντας παράλληλα τους περίφημους μεζέδες,  τους πασπαλάδες, τη λόζα (λούζα) και τα λουκάνικα.

Όλους αυτούς και πολλούς άλλους  μεζέδες γευτήκαμε εκείνο βράδυ συνοδεία του ντόπιου κρασιού του γνωστού και περιζήτητου από την αρχαιότητα “μαυρουδιού”.  Εκεί μάθαμε και για τους Τζιώτες, από τους πιό γλεντζέδες Κυκλαδίτες. Στις αρχές του αιώνα η Ιουλίδα, η Χώρα της Τζιάς είχε σε λειτουργία πάνω από εβδομήντα ταβέρνες που κάθε βράδυ αναστέναζαν από τις κρασοκατανύξεις και τους χορούς. Μάλιστα σύμφωνα με τα γραφώμενα του Τάσου Αναστασίο στο βιβλίο του “ Κέα. Ιστορική μνήμη” δεν ήταν λίγες οι φορές που οι “Μακαριές”, το διαφυλαγμένο από την αρχαιότητα νεκρόδειπνο που προσφερόταν στους συγγενείς και σ’ όσους συμμετείχαν στο πένθος, μετατρεπόταν σε μία “εύθυμη κρασοκατάνυξη”, εφ’ όσον βέβαια ο αποθανών  ήταν “πλήρης ημερών”. Το δείπνο ήταν πλούσιο σε μεζέδες και κρασί γιατί έτσι μόνο ο νεκρός θα αποχωρούσε ευχαριστημένος από την ζωή.

Την επομένη μέρα το πρωί ξεκινήσαμε τα χαράματα και με τ’ αυτοκίνητο φθάσαμε έως το Σταυρουδάκι και από ξεκινήσαμε το περπάτημα μιά ώρα δρόμος. Ο διαδρομή ήταν κατηφορική και άνετη, χωρίς το άγχος της ανηφορικής επιστροφής, αφού από την Καρθαία θα αναχωρούσαμε με άλλο μέσο. Το μονοπάτι πέρναγε ανάμεσα σε μποστάνια,  κατοικιές, και διάσπαρτες βελανιδιές. Κάποια στιγμή πέσαμε στο ρέμα του Βαθυπόταμου και αρχίσαμε να περπατάμε πάνω στην κοίτη του. Ανάμεσα στα πυκνά φυλλώματα της λιγαριάς, της πικροδάφνης και των πλατανιών μιά πυκνή σκιά μας προστάτευε από τις ακτίνες του ηλίου που είχε πιά στηλωθεί για τα καλά στον ουρανό. Η δροσιά ήταν ευχάριστη, όπου ξαφνικά όσο ζυγώναμε στον προορισμό μας, τόσο οι περίφημες αράχνες της Τζιάς πολλαπλασιάζονταν επικινδύνως, δημιουργώντας αλλεπάλληλα φράγματα με τους ιστούς τους. Τέτοιες αράχνες είχαμε συναντήσει και στους προηγούμενους περιπάτους αλλά ποτέ δεν είχαν τέτοια πυκνότητα και έκταση. Λες και θέλαν να προστατεύσουν τον ιερό τόπο από τους βέβηλους εισβολείς! Κάνοντας κάθε δυνατή προσπάθεια, να μην καταστρέψουμε τα περίτεχνα σχήματα των ιστών άλλοτε σκύβοντας και άλλοτε λοξοδρομώντας φθάσαμε επιτέλους στην ακροθαλασσιά.

Οι Μικρές Πόλες  ξεδιπλώνονταν στα πόδια μας. Μπροστά στο εκκλησάκι της Αγίας Τριάδας, μέσα σ’έναν καλαμιώνα ανταμώσαμε καμιά δεκαριά μουλάρια στολισμένα με τα πολύχρωμα χράμια τους, που είχαν μεταφέρει από την προηγουμένη, τις προμήθειες, τους άρτους και τα τρόφιμα. Ο κόσμος βρισκόνταν άλλος στη λειτουργία, άλλοι στην άκρη της παραλίας καθάριζαν ψάρια και άλλοι στο μαγέρικο του πανηγυρόσπιτου προετοίμαζαν το γεύμα.

Η εκκλησιά ήταν γεμάτη κόσμο, οι ψαλμωδίες όμως διαχέοντο στην μικρή κοιλάδα κι έτσι βρήκα την ευκαιρία να σκαρφαλώσω στον ναό της θεάς Αθηνάς, πάνω  σε ένα άγριο βράχο που χώριζε τις δυό αμμώδεις παραλίες, τις Μεγάλες και τις Μικρές Πόλες. Ο ναός κτίσθηκε στα 500 π.χ  και θεωρείται ως ο παλαιότερος  δωρικός  περίπτερος ναός των Κυκλάδων. Η πρόσφατη ανάδειξή του με κονδύλια της Ευρωπαικής Ένωσης, είχε σαν αποτέλεσμα την αναστήλωση κάποιων κιόνων, έτσι ώστε να γίνει κατανοητό το μέγεθος του μνημείου που είχε κατασκευασθεί από τοπικούς λίθους, από κορινθιακό πωρόλιθο και παριανό μάρμαρο.

Η θέα από την ακρόπολη σου έκοβε την ανάσα και μιά συγκίνηση σε κυρίευε όταν αναλογιζόσουν ότι στον χώρο αυτό, ζούσε ο Σιμωνίδης ο Κείος, ο μεγάλος αρχαίος επιγραμματοποιός που είχε γράψει το

“Ω ξείν’ αγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ότι τήδε κείμεθα,

τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι”.

Η λειτουργία τελείωσε ταυτόχρονα με τον αρχαιολογικό μου περίπατο και στο προαύλιο της εκκλησιάς παρατήρησα μιά κινητικότητα. Τραπέζια απλώνονταν και στρωνόνταν, ενώ κάποιοι σέρβιραν τους πρωινούς καφέδες. Μοιράστηκαν και κόλυβα ( αναμειγμένοι όλοι οι καρποί της ντόπιας γης, καρύδια, αμύγδαλα, σιτάρι, ρόδι, καναβούρι και σουσάμι με κανέλα και ζάχαρι σε ένα μεγάλο ταψί) για τις ψυχές που μνημονεύτηκαν στην διάρκεια της αρτοκλασίας.

Κάποια στιγμή εμφανίστηκε ο Παπα-Λευτέρης η φυσιογνωμία της Τζιάς, ένας κληρικός που πρωτοστατεί σε κάθε θρησκευτική, κοινωνική και “πανηγυρική δράση”. Ο κόσμος κάθησε στο τραπέζι της “αγάπης” που το ευλόγησε ο πάτερ και άρχισε το φαγοπότι. Δεν πέρασε πολύς χρόνος και ακούστηκε σε μιά ακρη, ο ήχος της τσαμπούνας. Στην αρχή συνοδεία ενός πλαστικού μπιτονιού, και αργότερα ενός γκαζοντενεκέ, γιατί το τουμπάκι και ο τουμπακιέρης είχαν καθυστερήσει, γεγονός που δεν περιόρισε  το κέφι και τη διάθεση των πανηγυριστών.

Λίγο αργότερα καταφθάνει ο Κωστής ο Καβαλλιέρος με το τουμπάκι, οπόταν πιάνει ο παπά Λευτέρης τη τσαμπούνα. Ο παπα-Λευτέρης, μιά κλασσική περίπτωση ιερέα των νησιών του Αιγαίου όπου συμπυκνώνει κατά τον καλύτερο τρόπο την θρησκευτική συνείδηση  και την λαική παραδοση, είναι ένας εξαίρετος τσαμπουνιέρης που πάντα ξεσηκώνει τον κόσμο για χορό. Οι Τζιώτες όπως και οι Κύθνιοι είναι δεινοί χορευτές. Ο Μπάλλος τους είναι ο καλύτερος στο Αιγαίο, γιατί δεν  τον χορεύουν  αντικριστά όπως παντού, αλλά  “δεμένοι”, με τα χέρια πιασμένα, κάνοντας μοναδικές φιγούρες.

Οι χορευτές ήσαν πολλοί. Η αφεντιά μου ξεχώρισε τον Τάσο Σαϊτη και την Ιωάννα Σέρου που μου έδωσαν την δυνατότητα να πάρω όμορφες φωτογραφίες και να αποθανατίσω έτσι την χάρη τους και την δεξιότητά τους. Το γλέντι με το φαγοπότι συνέχισε μέχρι το σούρουπο.

Είχε δύσει ο ήλιος όταν ήλθε μιά βάρκα να μας πάρει και καθώς σαλπάραμε, διασχίζοντας τα ήρεμα νερά πάνω από τον βυθισμένο αρχαίο λιμενοβραχίονα, αναλογίστηκα ότι απ’ αυτά τα νερά ξεκίνησαν πριν 2500 χρόνια οι Κείοι με τις τριήρεις τους, να παν να ναυμαχήσουν στο Αρτεμίσιο και την Σαλαμίνα. Και ότι αυτός ο τόπος συνέχιζε, κάτω από άλλες συνθήκες, να ζει, να ελπίζει και να ονειρεύεται.

Advertisements

0 Responses to “Το πανηγύρι της Αγίας Τριάδας στη Καρθαία της Τζιάς”



  1. Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Ιουνίου 2010
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Μάι.   Ιολ. »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930  

cover4.gif

paros-cover.gif