Το πανηγύρι του Σταυρού στη Δονούσα.

Ο κομψός ναός του Τιμίου Σταυρού

Δεν είχε στεγνώσει ακόμα το μελάνι από την έκδοση των “πανηγυριών του Αιγαίου” όταν κάποια παραπονιάρικα νησιά μου μήνυσαν την στεναχώρια τους -για τ’ οτι είχαν αποκλειστεί  και οι δικαιολογίες δεν στεκόνταν- τάθελε κι ο κώλος μου και είπα να ξεκινήσω τον δεύτερο τόμο. Τα επόμενα τριάντα νησιά! Ήδη είχα καβάτζα κάποια καμωμένα που δεν χώρεσαν στο βιβλίο και με βάρκα όπως πάντα την ελπίδα ξεκίνησα για  την Δονούσα. Το μοναδικό νησί των Κυκλάδων που δεν είχα επισκεφθεί ούτε μιά φορά.

Η λειτανεία της εικόνας

Η Δονούσα είναι το πιό δυσπρόσιτο νησί των Μικρών Κυκλάδων  κι ας απέχει μόλις 8 μόλις  ναυτικά μίλια απο τη Νάξο και 14 από τα Κατάπολα της Αμοργού. Κι  αυτό  γιατί εδώ τελειώνει το Ικάριο πέλαγος και ο τόπος είναι πάντα μεσ’ τους αέρηδες και τα μποφόρια. Η Δονούσα  είχα ακούσει ότι είναι ένας παράδεισος για όσους  πραγματικά θέλουν να ζήσουν ήσυχες διακοπές, να απολαύσουν τις  όμορφες παραλίες και να γνωρίσουν τους φιλόξενους κατοίκους της. Δεν είναι τυχαίο ότι  η   Δονούσα έχει τους πιστούς της –έλληνες και αλλοδαπούς- που δεν μπορούν να ζήσουν χρονιά χωρίς την ενέργειά της.

Βέβαια η επίσκεψή μας μόνο ησυχία και ηρεμία δεν προεξοφλούσε καθότι το πανηγύρι του Σταυρού είναι το σημαντικώτερο πανηγύρι του νησιού –η Χώρα του νησιού λέγεται Σταυρός- και οι πιστοί πανηγυριώτες,  παρ’ οτι η ημερομηνία πέφτει  εκτός καλοκαιρινής σαιζον,  15 Σεπτεμβρίου, έρχονται απο όλα τα γύρω νησιά  να το γιορτάσουν. Πόσο μάλλον που φέτος θα τραγουδούσε ο Νίκος Οικονομίδης.

Καφενείο το Κύμα. Εδώ λειτουργεί σαν παντοπωλείο.

Το στίγμα τόδωσε η Βαγγελιώ Μαρκουλή, η αδιαφιλονίκητη  προσωπικότητα , του νησιού.

“Μας φέρναν κάτι όργανα τις προάλλες και κοιμώμασταν. Φέρτε μωρέ τον Οικονομίδη να ξυπνήσουμε!”

Το καφενείο του “Κύμα” του άντρα της, Νικήτα Μαρκουλή, δεσπόζει στο μικρό λιμανάκι της Δονούσας,  λειτουργεί απο το 1948 και είναι το παλιότερο και  πιό δημοφιλές μαγαζί του νησίου. Σ’ αυτά τα μικρά νησιά –η Δονούσα δεν ξεπερνά τους 120 κατοίκους- τα καφενεία είναι “πολυμορφικά”. Το Κύμα είναι ταυτόχρονα καφενείο, ανοίγει από τις 7 για να υποδεχθεί το πλοίο συνεχίζει  με  το μικρό σουπερμάρκετ και το βράδυ μετατρέπεται σε ταβέρνα που κλείνει αργά  τη νύχτα.

Η ματιά της κυρά-Βαγγελιώς

Η Κυρά Βαγγελιώ με τα εκφραστικά μάτια και τις σταράτες κουβέντες απο το πρωί είναι απίκο και ετοιμάζει όλα τα μαγειρευτά της για το βράδυ. Παστίτσιο αυτές οι πληθωρικές μερίδες που τελειωμό δεν έχουν, κεφτέδες, το ερίφι πατατάτο κι άλλα πολλα..  Όχι που δεν θα χάσει και τις ευκαιρίες της για κοινωνικό σχολιασμό!

Η ώρα της συζήτησης και των κοινωνικών σχολιασμών!

Στο Κύμα κοντοστέκεται κανείς μόλις φθάσει με το βαπόρι γιατί είναι το πρώτο μαγαζί.   Άλλωστε είναι το μοναδικό που λειτουργεί το χειμώνα, κι όπου μαζεύονται οι ντόπιοι για καφέ, τάβλι και κανά χαρτάκι.

Εδώ μάθαμε τα καθέκαστα, ποιοί παπάδες θα λειτουργήσουν, πότε θα γίνει ο εσπερινός, το γλέντι, την επομένη ο όρθρος, η θεία λειτουργία, η λειτανεία κλπ, όλα αναρτημένα σε αφίσσα κατατοπιστική. Ήπια το καφεδάκι μου απο τα χέρια της Βαγγελιώς –έπεσε ενδιαμέσως και η σχετική κοινωνική κριτική- και πήρα των ομματιών μου προς  την εκκλησιά του Σταυρού.

Απ' το Κύμα θα περάσουν όλοι και θα μαθευτούν όλα τα νέα του χωριού

Μιά εκκλησιά με πανέμορφο καμπαναριό, έναν λουλακί τρούλο και ένα σημαιοστολισμένο προαύλιο. Οι γυναίκες  του χωριού με τα παιδιά τους στολίζαν με λουλούδια –βασιλικά, γιασεμιά, τζίνια, λευκά γαρύφαλλα- τις εικόνες του ναού, ενώ κάτι μεσήλικες μεταφέραν τους άρτους.  Η μύτη μου έσπασε από τις μυρωδιές από ένα παρακείμενο κτήριο. Πηγαίνοντας κατά κεί ανακάλυψα το Πνευματικό κέντρο. Πέντε καζάνια βράζαν με το κοκκινιστό –φαγητό για πεντακόσιους νοματαίους- ενω πλάι 150 κιλά μικρές πατατούλες περιμέναν τη σειρά τους να βρασθούν. Την επιμέλεια του μαγειρέματος την είχε o Mιχαήλ Πράσινος που ζει χρόνια στην Μελβούρνη και έρχεται χρόμο παρά χρόνο ειδικά για το πανηγύρι.

Οι λαμπάδες τάματα και οι προσκυνητές

Πνευματικό κέντρο του ιερού ενοριακού ναού τιμίου Σταυρού της Δονούσας ξεκίνησε να φτιάχνεται με πρωτοβουλία του εφημέριου Κωνσταντίνου Μαρκουλή  Γιός του Νικήτα  και της Βαγγελιώς ο  παπα-Κωνσταντίνος  ξεκίνησε το έργο με την τόλμη της ηλικίας του – γύρω στα τριάντα-   και όλοι φοβόντουσαν πώς θα εξελιχθεί γιατί ήταν πολύ φιλόδοξο. Σ’ όσους εκφράζαν τους φόβους μα και την ανησυχία τους  στη μάνα του, αυτή τους καθησύχαζε και τους αποστόμωνε: “O Θεός θα τον βοηθήσει, μεγάλη η χάρη του”. Τα μπετά ορθώθηκαν το 2007,σε ένα οικόπεδο που δόθηκε δωρεά  πλάι απο την εκκλησία και ενώ τα χρήματα είχαν σωθεί,   ο Θεός βοήθησε και έστειλε τον εφοπλιστή Θανάση Μαρτίνο ο οποίος ανέλαβε την ολοκλήρωση του έργο. Μιά αίθουσα πολλαπλών χρήσεων, για γεύματα, συνεστιάσεις, συνέδρια και προβολές. ενα μαγειρείο που θα ζήλευαν πολλά εστιατόρια και έναν ξενώνα για οκτώ επισκέπτες.

Στο καφενείο ήταν διάχυτη η αγωνία για τον αν θα πέσει ο καιρός για νάλθουν τα καίκια απο τα γύρω νησιά με τους προσκυνητές,  γιατί ο Σκοπελίτης –το καράβι θρύλος που ένωνε τις Μικρές Κυκλαδες-   είχε παγιδευτεί με την υπόθεση των 30 καραβιών που δεν τους αναγνωρίσθηκε ο ρώσικος νηογνώμομας  και έμενε δεμένος μέχρι νεωτέρας.

Η είσοδος και το προαύλιο του ναού του τιμίου Σταυρού

Μετά τον Εσπερινό όπου χοροστάτησαν ο πατήρ Αντώνιος απο τη Μητρόπολη Παροναξίας και ο ιεροκύρηκας πατήρ Ματθαίος απο την Μητρόπολη Σαντορίνης και νήσων ο κόσμος πήρε τους άρτους και  κατηφόρισε προς το λιμάνι. Οι άρτοι ήταν από τους πιό νόστιμους που είχα δοκιμάσει. Πέρασα απο τον μοναδικό φούρνο του νησιού. Ο Μάκης Συρίγος ο φούρναρης με καμάρι με έδωσε τη συνταγή: αλεύρι, λάδι, γλυκάνισο, κανέλλα, γαρύφαλλο, μαστίχα και μαχλέπι.

Εσπερινός και ευλογία των άρτων

Κατά τις εννιά η ώρα ο κόσμος πέρασε στο Πολιτιστικό κέντρο όπου θα γινόταν το γεύμα, κατσικάκι κοκινιστό με πατάτες και κατόπιν κατηφόρησε στο γιαλό.

Παρ’ ότι ο καιρός ήταν φορτωμένος, στον διαμορφωμένο χώρο στο λιμάνι όπου  θα γινόταν ο χορός , υπήρχε κίνηση. Λιγώτερος κόσμος απο πέρισυ, αλλά απρόσμενα  επαρκής για το γλέντι -τους υπολόγισα γυρω στους πεντακόσιους- λαμβανομένων υπ’ όψιν των συνθηκών.

Ντόπιοι, Αθηναίοι,  Μικροκυκλαδίτες απο γύρω νησιά,  φυσιολάτρες απο τα καμπίγκ και αρκετοί αλλοδαποί είχαν στηθεί και περίμεναν τα  όργανα και τον Οικονομίδη και την παρέα του.

Ο Νίκος Οικονομίδης είναι πολύ αγαπητός γιατί είναι μιά τελείως ιδιαίτερη μορφή στο νησιώτικο τραγούδι. Βιολάτορας, γλεντιστής, τραγουδιστής, στιχουργός, συνθέτης, ερευνητής, διανοούμενος,  δισκογραφικός παραγωγός ο Νίκος είναι ταυτόχρονα  άνθρωπος της καρδιάς και της σκέψης, του πανηγυριού  και της συναυλίας, της αυθεντικής παραδοσιακής μουσικής, του  αυτοσχεδιασμού αλλά και του νεωτερισμού. Το άκρως αντίθετο από τους εκπροσώπους “των σκυλονησιώτικων”.

Η Κυριακή και ο Νίκος ξεσηκώνουν τους πανηγυριστές!

Τα «καινούργια» νησιώτικα τραγούδια του, είναι σαν να έρχονται  απο παλιά. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί τα θεωρούν ότι είναι διασκευές παλιών.  Έλα όμως που είναι καινούργια και που πατάνε στέρεα στα  χνάρια της παράδοσης..

Ακούσματα καινούργια αλλά και ταυτόχρονα τόσο  οικεία, αναπόσπαστα μέλη  μιας παλιάς μεγάλης οικογένειας. Της οικογένειας του παραδοσιακού νησιώτικου τραγουδιού.  Ο καθηγητής Μουσικολογίας Λάμπρος Λιάβας σχολιάζει: “ Το τραγούδι του Νίκου,  είναι καθαρό και σεμνό χωρίς άσχετες και περιττές «τσαλκάντζες». Ακούστε το λαγούτο του, ρυθμικό κι απέριττο να κανοναρχεί σαν ισοκράτης. Και, πάνω απ’ όλα, ακούστε αυτή τη μοναδική δοξαριά και το πάθος που αναβλύζει απ’ το βιολί του (…).»

Οι Κουφονησιώτες δώσαν βροντερό παρόν στο χορό

Οπως πάντα –από σεβασμό φαντάζομαι-  το πρόγραμμα ξεκίνησε με τους κλασικούς παραδοσιακούς σκοπούς των νησιών. Συρτούς απο Δυτ. Κυκλάδες, Κύθνο, Σίφνο, Σέριφο, Κίμωλο απο Παροναξία, Μύκονο και Αμοργό και κατέληξε στα Μυκροκυκλαδίτικα, σκοπούς από Δονούσα, Σχοινούσα, Ηρακλειά και Κουφονήσια.

Τα Δονουσόπαιδα λατρέψαν τον Οικονομίδη

Ο Νίκος ήταν εξαιρετικά χαρούμενος, εκδηλωτικός, είχε απογειωθεί. επικοινωνούσε με το κοινό του ενώ η σύντροφος του  Κυριακή Σπανού έδινε τον καλύτερό της εαυτό. Πάνω από εκατό άτομα, χόρευαν σε μόνιμη βάση στη πίστα, σε τρεις και τέσσερεις κύκλους. Και τι δεν χόρεψαν. Συρτούς, μπάλους, σούστες, τον μυκονιάτικο μπαλαριστό, τον ικαριώτικο, τον καβοντορίτικο, τα αμοργιανά, την “Αιγιαλίτισσα” και την “Καταπολιανή-Αμοργιανό μου πέραμα”   και βέβαια και τις δικές του επιτυχές οπόταν έγινε ο χαμός.“Οτσα τα πανιά γυρίζω- Μπαρμπαριά”, “Γιάντα να μη θέλεις γιάντα”, “Το γλέντι”, “Σαν τον ουρανό φαντάζεις”.

Μικροί μεγάλοι χορεύαν όλους τους σκοπούς

Μού έκανε πάντως εντύπωση οτι η πλειοψηφία των χορευτών γνώριζαν πάρα πολύ καλά τα βήματα όλων των χορών και δεν ήταν όπως αλλού που χορεύουν σα να πατούν σταφύλια! Στο χορό πρωταγωνίστηκε και ο δήμαρχος της Νάξου που ήλθε το βράδυ ειδικά για το πανηγύρι αλλά και δημοτικός σύμβουλος Μαρίνος Σιγαλας απο τις μικρές Κυκλαδες.

Ο Μαρίνος Σιγάλας, ο οικοδεσπότης μας, σε δράση

Ο Νίκος τραγούδησε και τραγούδια που του ζητάγαν, μάλιστα κατά τα χαράματα –στις επτά τελείωσε το γλέντι- ακούσαμε ηπειρώτικα. Μιά άλλη στιγμή μας εξήγησε:

“ Πρώτον δεν πάω ποτέ σε πανηγύρια με χαρτώματα. Τελεία και παύλα. Κατά δεύτερον δεν παίρνω παραγγελιές! Ικανοποιώ επιθυμίες. Άλλο τ’ ένα  και άλλο το άλλο. Το ένα είναι εντολή, το δεύτερο βλέπω τους ανθρώπους, τον χαρακτήρα τους, τους τρόπους τους και αν  ταιριάζει με το κλίμα  γιατί να μην τους ευχαριστήσω”.

Εκείνο το βράδυ ο Νίκος, η Κυριακή και οι συνεργάτες τους, εξαίρετοι μουσικοί, στο σαντούρι και  στο λαγούτο ευχαρίστησαν τους πάντες και δεν έμεινε κανείς στεναχωρημένος.

Τα φτωχικά νοικοκυριά και ο "πολιτισμός της φτώχειας"

Την επόμενη μέρα στα πολύ σύντομα πεταχθήκαμε στη Μερσίνη. Ενα ερημωμένο ορεινό χωριό τριάντα χαμόσπιτων. Σημερινοί κάτοικοι δώδεκα. Όλοι τους γερόντοι. Θέα ανεπανάληπτη προς την Αμοργό. Ο αέρας βοριάς να σε σηκώσει! Ξάφνου μιά πόρτα μισάνοικτη. Δρασκελίζω και προς έκπληξη μου συναντώ ένα απίστευτο αρχοντικό!

Ο κυρ-Αναστάσης σε σπάνια στιγμή ευτυχίας. Με τη σύζυγο, την κόρη και την εγγόνα.

Το σπιτικό του Αρσένη, ενός ήρωα της ζωής που αν και ανάπηρος –έχασε το πόδι του στον εμφύλιο- επί πενήντα χρόνια καλλιεργεί τη γη και κάνει όλες γεωργικές εργασίες ωσάν να ήτο αρτιμελής! Με φίλεψαν πάραυτα φάβα τοπικό ( ο φάβας στα νησάκια αυτά), κρασί και πάμπολλες ιστορίες. Άλλη μιά εντυπωσιακή εμπειρία από τον «πολιτισμό της φτώχειας» που χάνεται.

Ο πλάτανος και η πηγή της Μυρσίνης.

Χαμηλώτερα και δυό βήματα πιό πάνω από τον φουντωτό πλάτανο και  την πηγή με τα γάργαρα νερά –μιά μικρή όαση μες το στακτόξανθο περιβάλλον-  βρήκαμε μια δεύτερη όαση γαστρονομική αυτη τη φορά. Η Κυριακή Σιγάλα έστησε το μαγέρικο –πριν πέντε χρόνια- “Η κόρη του Μιχάλη”, μιά πραγματικά έκπληξη.

Στην άκρη του πουθενά ένας γαστρονομικός παράδεισος

Μιά ταβέρνα με χίλια δυό καλούδια, που δύσκολα να συναντήσεις στα πιό σοφιστικέ εστιατόρια των νησιών του Αιγαίου πελάγους.  Δοκίμασα κάποια απ’ αυτά και κατευχαριστήθηκα όπως το δονουσιώτικο φιρμάνι, τις μαραθοτηγανίτες, τα φαβατούδια, τα σουτζουκομπίφτεκα, τα μπριτζολοπαϊδάκια στη λαδόκολλα και την σκορδομακαρονάδα.

Φέτα με σουσάμι και μαυροκούκι, ψητή τυλιγμένη σε φύλλο, με μαρμελάδα πιπεριάς!

Την ώρα της αναχώρησης –δυό μέρες ήταν όλες κι όλες η παραμονή μου- αναλογιζόμουν την πυκνότητα και την ποίοτητα των στιγμών που έζησα στη Δονούσα. Ζεστή  φιλοξενία, όμορφα τοπία, μοναδικές θάλασσες, εγκάρδιες σχέσεις, φυσιογνωμίες σμιλεμένες από τον μόχθο και τη στέρηση. Τέλος πραγματική ανάγκη για χορούς και τραγούδια προκειμένου  να σμίξουν οι ανθρώποι και νιώσουν -γιά κάποιες  στιγμές- την κοινή τους μοίρα και τη ευτυχία να ζουν σ’ αυτόν  τον ευλογημένο τόπο.

Advertisements

8 Responses to “Το πανηγύρι του Σταυρού στη Δονούσα.”


  1. 1 Ελένη Προχώρη Σεπτεμβρίου 20, 2011 στο 2:11 μμ

    Μπράβο Γιώργο μια περιγραφής από καρδιάς. Πολύ όμορφες φωτογραφίες! Όμως μου φαίνεται ότι στη Δονούσα λένε τον καταπράσινο οικισμό με την πηγή «το Μερσίνι» αν και έχω δεί διάφορους τρόπους να το γράφουν.
    Αλλά όπως και να το γράψεις έχειςέναν αμίμητο τρόπο να περιγράφεις τα πανηγύρια.
    Να είσαι καλά και καλό κουράγιο για τα υπόλοιπα 29 νησιά του β΄τόμου.

    • 2 georgespittas Σεπτεμβρίου 21, 2011 στο 7:10 μμ

      Ελένη ευχαριστώ για τα σχόλια. Λέω να παρουσιάσω κάποια στιγμή την έκθεση με τα πανηγύρια και στη Σύρο. Ηδη το χω προγραμματίσει στη Μύκονο στις 8-10-2011 ημέρα Σάββατο. Δεν πετάγεσαι να δεις τη πράμα είναι αυτό!

  2. 4 dekal Σεπτεμβρίου 20, 2011 στο 2:11 μμ

    αχ! τι ωραία μας ταξιδεψες στη Δονουσα.Η ζωή ειναι εκει.

  3. 5 Evangelia Mendrinou Palama Σεπτεμβρίου 21, 2011 στο 8:35 πμ

    Ομορφιές στη Δονούσα
    Παρούσα και η Σαντορίνη!
    «πατήρ Ματθαίος απο την Μητρόπολη Σαντορίνης και νήσων»
    Κάθε χρόνο τέτοιες γιορτινές Ομορφιές!!!

  4. 6 Αννυ Αρχιμανδρίοτυ Σεπτεμβρίου 21, 2011 στο 9:20 πμ

    Καλό ξεκίνημα στο νέο σου ταξίδι…Τυχερός που έχεις τον πλούτο να ζεις τέτοιες στιγμές και την τέχνη να μας τις μεταδίδεις!
    Καλημέρα,
    Αννυ

  5. 8 Νίκος Οικονομίδης Σεπτεμβρίου 22, 2011 στο 5:20 πμ

    Γιώργο σε ευχαριστούμε θερμά γι αυτή την ιστορική σου καταγραφή !!!
    Πράγματι μας έκανες να ξανα ζήσουμε αυτές τις όμορφες στιγμές στη Δονούσα!!!!
    Να είσαι πάντα γερός και ( παντός καιρού ) να καλύπτεις τέτοια γεγονότα.
    Τα νησάκια μας σε περιμένουν !!!


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Σεπτεμβρίου 2011
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Ιολ.   Οκτ. »
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  

cover4.gif

paros-cover.gif