Archive for the 'Γενικά' Category

Κάποιες σκέψεις για την τέχνη με αφορμή την εγκατάσταση της Δήμητρας Σκανδάλη στο Lefkes Village.

H Zωγραφική και γενικά τα Εικαστικά ήταν πάντα ένα σημαντικό κομμάτι των ενδιαφερόντων μου. Θυμάμαι όταν πρωτομυήθηκα σαν φοιτητής στο Παρίσι, πως δεν έχανα βδομάδα να μην επισκεφθώ το καινούριο τότε  Centre Pompidou και να χάνομαι στις μόνιμες και περιοδικές του εκθέσεις, Μarcel Duchamps, Max Ernst αλλά  και Μatisse, Magritte και τόσους  άλλους μοντέρνους, εξπρεσιονιστές, σουρεαλιστές κλπ. κλπ. Απο τότε έγινα φίλος των εκθέσεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ποτέ μου όμως δεν είχα την ευκαιρία να συμμετάσχω τόσο στενά στην κατασκευή ενός έργου. Ενός έργου που ανέλαβε η φίλη μου η Δήμητρα Σκανδάλη απο την Πάρο, απόφοιτη της Σχολής Καλών Τεχνών, για το ξενοδοχείο Lefkes Village.

Μιά ανάσα αισιοδοξίας, μιά χρωματική έκκρηξη, μιά αίσθησης έκπληξης, σε μιά έγκατάσταση στον θόλο της υποδοχής ήταν βασικά τα ζητούμενα απο τον καλλιτέχνη.

Απο δω και πέρα η Δήμητρα αυτοσχεδίασε.  Θα έφτιαχνε έναν ουρανό από χιλιάδες χρωματιστούς μετεωρίτες χρώματος μωβ. Υλικό της τα αμάραντα, τα λουλουδια που δεν μαραίνονται ποτέ, ή οι προβάσες κατα την γλώσσα των ντόπιων, χορταρικά που τρώγονται βραστά και συνοδεύουν το μπακαλιάρα ή το αρνάκι φρικασέ!!!!!

Οταν ενημερώθηκα για το concept του έργου, εντυπωσιάσθηκα είναι αλήθεια από την ιδέα, ένα πέλαγος από αμάραντα να κινείται πάνω από τα κεφάλια μας, αλλά τρόμαξα από το εύρος και τη δυσκολία  της δουλειάς.

Γιατί 2.500 άνθη, 1000 μέτρα μισινέζα, 7000 κόμποι δεν ήταν και κάτι απλό!

Τα δε φυτά, έπρεπε να μαζευτούν, ευτυχώς υπάρχουν, εκατομμύρια στην Πάρο, να κοπούν, να ραντισθούν για τα μαμούνια που έχουν μέσα τους, και να αρχίσουν να δένονται.

Η μεγάλη έκπληξη προήλθε, απο την επιμονή της Δήμητρας, να τα κάνει όλα μόνη της και να μην δεχθεί καμμία, μα καμμία βοήθεια.

«Το έργο δεν είναι το αποτέλεσμα, αλλά όλες αυτές οι ώρες της αυτοσυγκέντρωσης, που είσαι εσύ, το έργο σου, τα υλικά σου, τα εργαλεία, ο σωματικός πόνος σου, η αγωνία σου, οι αναποδιές σου» μου εξηγούσε η Δήμητρα όταν προθυμοποιούμουν να τη βοηθήσω. Αλήθεια πόσο συμμεριζόμουν τις σκέψεις, αναλογιζόμενος ανάλογα δικά μου εγχειρήματα όπου ο δημιουργός ζυμώνεται και πλάθεται με τα πράγματα, τους ανθρώπους και τα γεγονότα και όπου όλα αυτά θα σε αλλάξουν έτσι ώστε μετά από κάθε έργο, να νιώθεις – εκτός της ικανοποίησης – άλλος άνθρωπος, πιό πλήρης και πιό ώριμος.

Το έργο σήμερα, μετά απο ένα μήνα δουλειά είναι στα τελειώματα – αρχές Ιουνίου θα το παρουσιάσουμε – το αποτέλεσμα εξαιρετικό, ειδικά όταν φυσάει το αεράκι και κινείται απο πάνω σου με το γλυκό ήχο του θροϊσματος, μιά θάλασσα (Τhalassa) πολύχρωμη από μετεωρίτες.

Εχοντας συμμετάσχει – μόνο σαν παρατηρητής – της προσπάθειας, άντε και λίγο σαν εμψυχωτής, είχα την τύχη και τη χαρά να παρευρεθώ  κοντά στη Δήμητρα και να συναισθανθώ, την δύναμη, την επιμονή και ψυχικο σθένος που πρέπει να έχει κάθε καλλιτέχνης, όπως άλλωστε και ο κάθε άνθρωπος, σα θέλει να κάμει το όνειρό του πραγματικότητα. Ηταν ένα μάθημα ζωής.

Δήμητρα σ’ευχαριστώ.

Mιά Αθηναϊκή εμπειρία. Το ξενοδοχείο Νovus.

Τον Ιούνιο του 2006, πήρα την οριστική απόφαση να πάρω των ομματιών μου και να ρίξω πέτρα  στις επιχειρηματικές δραστηριότητές μου της Αθήνας – με όποιο κόστος –  γιά  να αφιερωθώ στην Πάρο, στην ανάπτυξη του Lefkes Village και στη συγγραφή των βιβλίων που είχα στον νου μου. Η συγκομιδή αυτής της τετραετίας δεν ήταν και ευκαταφρόνητη. Τρία βιβλία, “Τα Σημάδια του Αιγαίου”, “Πάρος οδοιπορικό στο χρόνο και τον τόπο”, “Αθηναική ταβέρνα” και βέβαια τα συναρπαστικά ταξίδια στα νησιά και στον κόσμο τους, για την ολοκλήρωση του υπό έκδοση βιβλίου “Πανηγύρια στο Αιγαίο”. Θα μπορούσα να ισχυρισθώ χωρίς υπερβολή, ότι πέρασα και περνώ  τις πιό έντονες, αισθαντικές και γήινες φάσεις της ζωής μου. Γεγονός που δεν μπορεί να κρυφθεί άλλωστε, σ’ όσους παρακολουθούν τις περιγραφές  των περιηγήσεών μου, όπως  αυτές αναρτώνται στο διαδίκτυο, μοιράζοντας έτσι την χαρά και τα συναισθηματά μου με όλους τους φίλους του Αρχιπελάγους.

Παρ’ όλη όμως την αφοσίωση, σ’ αυτές τις προτεραιότητες που έδωσαν μιά νέα πνοή και μιά άλλη ποιότητα στην καθημερινότητα μου, κάποια στιγμή αμάρτησα και πισωγύρισα.

Αιτία ήταν το Νοvus και ο Χρήστος Κάκαρης. Φίλος παλιός,  από τις συνεργασίες που είχαμε  παλιότερα στα άλλα ξενοδοχεία του, το Mare Nostrum, το πρώτο κέντρο θαλασσοθεραπείας στην Αττική, το Golden Coast  στο Μαραθώνα, το Aquamarina στο Mάτι και το King Minos Palace στη Κρήτη.

Γιατί τελικά το σπουδαιότερο που απομένει από τις συναναστροφές στη δουλειά είναι κάποιες γνωριμίες και  σχέσεις, που αφού δοκιμασθούν από τις συγκρούσεις συμφερόντων και χαρακτήρων, από τον ανταγωνισμό, από τους έντονους ρυθμούς επιχειρησιακής δράσης, από την αμείλικτη σκληρότητα της πραγματικότητας, αλλά και από  δείγματα συνέπειας, ήθους και επαγγελματισμού, αποδεσμεύονται από τον επαγγελματικό χώρο αυτονομούνται και γίνονται σχέσεις εκτίμησης και φιλίας. Κεφάλαιο ζωής.

Μιά μέρα λοιπόν, αρχές του 2008, με ειδοποιεί ο Κάκαρης ότι κάτι ήθελε να μου δείξει στην πλατεία του Μεταξουργείου, αφήνω πάραυτα  χαρτιά μου, και με τα πόδια πετάγομαι από το σπίτι μου, να δω τι συμβαίνει.

Εκεί οδός Καρόλου 23 μου έδειχνε με καμάρι το νέο του απόκτημα. Ενα παλιό ξενοδοχειο του 70 ογδόντα δωματίων με μιά τεράστια  κατακόρυφη φωτεινή επιγραφή. “Μαραθών” το λέγαν. Μ’ έπιασε η καρδιά μου. Σε κακή κατάσταση, παρατημένο, παλιάς αντίληψης. Μιά ρεσεψιόν μικρή, χαμηλοτάβανη, ίχνος σαλονιών και κοινόχρηστων χώρων. Θύμαμαι σαν τώρα την κουβέντα του. “Ε, Γιώργο τι λές, δεν πρέπει να το σουλουπώσουμε;”

Του υποσχέθηκα ότι θα του έριχνα μιά ματιά και ανεχώρησα. Η κατάσταση ήταν δραματική. Κάτι σαν την σημερινή οικονομία μας. Εκανα κάποιες σκέψεις, το επισκέφθηκα μιά φορά με την ησυχία μου και κατόπιν ξεχάστηκα στα ταξίδια μου.

Ξαναμιλήσαμε μετά από ένα μήνα. Στη συνάντησή μας ήμουν σύντομος και ξεκαθαρος. “Αν δεν γκρεμιζόταν κάποια, (αρκετά θάλεγα) πράγματα, αν δεν άλλαζε όλη η λειτουργία και η διάταξη των κοινοχρήστων χώρων, δεν θα καταφέρναμε τίποτα”. Μόλις άκουσε τα τόσα γκρεμίσματα ο Κάκαρης, όπως και ο κάθε ξενοδόχος, βραχυκύκλωσε και άρχισε να το σκέφτεται. Χαθήκαμε.

Δυό μήνες αργότερα ξανασυναντηθήκανε. Είχε πάρει την απόφαση.

Μέσα σε μιά εβδομάδα είχαμε λύσει σχεδιαστικα το λειτουργικό κομμάτι του ξενοδοχείου, φέρνοντας τα πάνω κάτω, και ξεκινήσαμε   τις  συζητήσεις για το  ύφος και την αισθητική του ξενοδοχείου. Ο Κάκαρης άρχοντας άνθρωπος, κιμπάρης, καλοκάγαθος και σπαθί τύπος, στα μέχρι εκείνη τη στιγμή ξενοδοχεία του, είχε ένα καλόγουστο αλλά συντηρητικό ύφος. Εδώ θα έπρεπε να κάμει μιά μεγάλη υπέρβαση, γιατί τί άλλο θα χρειαζόταν, για να δημιουργήσουμε ένα design hotel.

Η πλατεία του Μεταξουργείου  τα τελευταία χρόνια είχε συγκεντρώσει έναν ικανό αριθμό από ξενοδοχειακές μονάδες όλων των κατηγοριών, όπως το Stanley, το Ιmperial Classical, το Alissia κ.λ.π.

Εμείς θα έπρεπε να διαφοροποιηθούμε.

Σύμμαχο σ’ αυτό το έργο είχα την σύζυγο του Χρήστου, την Ιωάννα Κάκαρη που υπερθεμάτιζε σε κάθε καινοτόμα ιδέα, έψαχνε και έβρισκε τις δικές της, αλλά  είχε  και  την υπομονή να πείθει τον άνδρα της. Ο Χρήστος – όπως άλλωστε και ο καθένας μας – ήθελε τον χρόνο του. Μιά άλλη παράμετρος που βάρυνε καθοριστικά, ήταν το ότι και τα τεσσερα παιδιά του – τα δυό σπουδάζαν την τέχνη της Ξενοδοχίας –   όπου να ναι,  θα κατέφθαναν από το εξωτερικό, και εξ’ αποστάσεως συμμετείχαν και αυτά, ο καθένας με τον τρόπο τους και τις ιδέες τους όταν είδαν κατά που πορευόταν τα πράγματα.

Τα δυό χρόνια που πέρασαν – υπήρχαν  καθυστερήσεις σχετικά με την έκδοση αδειών – ήταν μιά από τις πιό όμορφες συνεργασίες μου. Δεν θυμάμαι μιά φορά να δημιουργηθεί μιά ένταση, μιά σύγκρουση, μιά παρεξήγηση. Η οικογένεια, η αφεντιά μου και ο Κώστας Κατσούνης, ο επιβλέπων μηχανικός της εταιρίας του Χρήστου, οικοδομούσαμε  σιγά-σιγά με αλληλοκατανόηση και σεβασμό, το νέο εγχείρημα.

Οχι που δεν υπήρχαν πολλές διαφωνίες σε πολλά πράγματα – όπως π.χ. στον πολυέλαιο της εισόδου, δανέζικο μοντέρνο φωτιστικό, που ήρεμα και με χρόνο ωρίμανσης σκέψεων περί τον ένα μήνα, τελικά επελέγη, με εξαιρετικό τελικό αποτέλεσμα – αλλά το ζητούμενο ποτέ δεν ήταν ποιά άποψη θα επικρατήσει, αλλά πως θα γίνει το καλύτερο για το ξενοδοχείο και για τη σχέση μας.

Δεν θα σταθώ άλλο στο “πηγαιμό προς την Ιθάκη”, απλώς θα επιμείνω ότι τα ενδιαφέροντα πράγματα γίνονται όχι απαραίτητα με μεγάλους προυπολογισμούς, φανταχτερούς συντελεστές, με απόλυτες απόψεις αλλά με δημιουργικές συνεργασίες και καλή καρδιά.

Τώρα σχετικά  με το ΝΟVUS CITY HOTEL,  έτσι ονομάσθηκε τελικά το ξενοδοχείο, σε γενικές γραμμές η πρόθεση μας ήταν να δώσει χρώμα και μιά φρεσκάδα, μιά χαρούμενη οικειότητα, και όπου το  design δεν θα είναι αυτοσκοπός, αλλά θα εξυπηρετεί μιά χαλαρή, παιγνιδιάρικη και τελικά μια αισιόδοξη παραμονή.

Χρώματα παντού, αντιθέσεις και αρμονίες. Κάθε όροφος τη δικιά του χρωματική παλέτα και τη δική του άποψη.  Παιγνιδίσματα στους διαδρόμους των ορόφων που είναι πάντα οι πιό ανιαροί χώροι των ξενοδοχείων, αλλά  και στα μπάνια των υπνοδωματίων όπου κάποια ανοίγματα προς το φως και το κυρίως δωμάτιο, διεύρυναν τις ορατότητες και αποσκοπούσαν στην ενοποίηση των χώρων.

Αντί της συμβατικής τουαλέτας του υπνοδωματίου ένα μεγάλο γραφείο τριών μέτρων για πολλαπλές χρήσεις.

Καθιστικά αναπαυτικά, σ’όλους τους κοινόχρηστους χώρους, ζωσμένα από χρώματα και έπιπλα υψηλής αισθητικής όπως τα τραπεζάκια της Αλεξάντρας Τσουκαλά.

Ενα συγκρότημα συνεδριακών χώρων,  που λειτουργούν μεμονωμένα αλλά και συνολικά χωρητικότητας 350 ατόμων, χώροι κι αυτοί λουσμένοι στο χρώμα.

Ένα Roofgarden με  ένα Poolbar (υπάρχουν κάποιοι ξενοδοχειακοί όροι που δυσκολεύονται να μεταφραστούν) γεμάτοι εκπλήξεις και μιά μαγευτική θέα στα δειλινά της Αθήνας, στην Ακρόπολη και τον Λυκαβητό.

Δεν θά θελα να πω τίποτα περισσότερα για το ΝΟVUS, www.novushotel.gr που τα εγκαίνια του γίνονται το βραδάκι της Τετάρτης 2 Ιουνίου, παρά το ότι με  την ίδια φροντίδα και μεράκι, οργανώθηκαν όλες οι υπηρεσίες και τα τμήματα του ξενοδοχείου, που είναι έτοιμο να πάρει επάξια τη θέση που του αξίζει στο γαλαξία της Αθηναικής Ξενοδοχίας.

Μόνο που τα πρωινά της Αθήνας, από δω και πέρα θα μου φανούν πιά λιγώτερο δημιουργικά. Ας είναι, υπάρχει πάντα το Αιγαίο.

Παριανός Αμπελώνας : Μια πρόκληση

Στην συνάντηση με τον προκλητικό τίτλο:

«Ο αμπελώνας της Πάρου, μια πρόκληση».

Δύο θα είναι οι στόχοι των παρεμβάσεων και των ομιλιών μας.

Ο πρώτος αφορά στην προβολή του Παριανού αμπελώνα, στους δημοσιογράφους των περιοδικών που ασχολούνται με την γαστρονομία και το κρασί, προκειμένου να γνωρίσουν τα παριανά κρασιά και τον Παριανό αμπελώνα.

Ο δεύτερος αφορά στην ευαισθητοποίηση της Παριανής κοινωνίας για την προστασία, την ανάπτυξη και την ανάδειξη του Παριανού αμπελώνα. Η συμμετοχή των τοπικών αρχών, εκπροσώπων των παραγωγικών τάξεων, των πολιτιστικών συλλόγων, των τοπικών εφημερίδων και φίλων του κρασιού, θα δώσει την ευκαιρία να ακουστούν προβληματισμοί και να δημιουργηθεί μία δυναμική για τις επόμενες δράσεις. Και πιο να ’ναι το ζητούμενο;

Μπορεί ο Παριανός αμπελώνας και η ευρηματική διαχείρησή του να δημιουργήσουν ένα νέο τύπο τουριστικής ανάπτυξης που θα αξιοποιεί κατά τον καλύτερο τρόπο το κρασί τα τοπικά αγροτικά προϊόντα, την τοπική γαστρονομία, την πολιτιστική κληρονομιά του νησιού μας και τη μοναδικότητα του αμπελουργικού τοπίου; Ιδού η πρόκληση και το στοίχημα.

Η πρόκληση που θα θέσουμε σήμερα δεν είναι κάτι που αφορά μόνο την Πάρο. Παρόμοιους και παραπλήσιους προβληματισμούς αναπτύσσουν διάφορες περιοχές όχι μόνο του Αιγαίου και της Ελλάδας αλλά όλης της Μεσογείου. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον να γνωρίσουμε όχι μόνο τις σκέψεις τους αλλά και τις δράσεις τους.

Ας περιγράψουμε λοιπόν το ταξίδι μας. Πρώτα θα ταξιδέψουμε στον κόσμο του αμπελιού και του κρασιού. Ακολούθως θα εντοπίσουμε τα αδιέξοδα του υπάρχοντος τύπου τουριστικής ανάπτυξης. Στον δρόμο μας θα συναντήσουμε μια πρόταση για την δημιουργική σύνθεση του Οίνου και του Τουρισμού με την μορφή του Οινοτουρισμού. Τέλος θα δούμε πως όλα αυτά μπορούν να εφαρμοστούν στο νησί μας, την Πάρο.

Το κρασί

Τα τελευταία είκοσι χρόνια μια μεγάλη επανάσταση συντελείται στο χώρο του ελληνικού κρασιού. Συνεταιρισμοί, μεγάλοι παραγωγοί αλλά και ένας μεγάλος αριθμός μικρών παραγωγών αξιοποιούν τις γνωστές αλλά και παραγνωρισμένες ελληνικές ποικιλίες. Επενδύσεις σε νέες φυτεύσεις, σε έρευνα, σε κτηριακές και μηχανολογικές εγκαταστάσεις αλλάζουν ριζικά τον οινικό ορίζοντα. Τα ελληνικά κρασιά συμμετέχουν σε διεθνείς διαγωνισμούς και κερδίζουν σημαντικές διακρίσεις. Υπολογίζεται ότι σήμερα στην Ελλάδα λειτουργούν πάνω από 500 οινοποιεία εκ των οποίων τα πενήντα είναι επισκέψιμα από τους φίλους του ελληνικού κρασιού. Μεγάλες προσπάθειες γίνονται εκ παραλλήλου για την προβολή όχι μόνο των μεμονωμένων οινοποιείων αλλά και ευρύτερων αμπελώνων είτε ολόκληρων αμπελουργικών διαμερισμάτων. Οι δρόμοι του κρασιού της Μακεδονίας, της Κρήτης και της Πελοποννήσου είναι τρεις σημαντικές προσπάθειες ενός νέου τύπου τουρισμού, του Οινοτουρισμού. Ήδη ο τελευταίος προσπάθησε να οργανώσει και να θεσμοθετήσει το πλαίσιο λειτουργίας του, διοργανώνοντας το πρώτο Συνέδριο Οινοτουρισμού στις 7-6-2008 στην Λήμνο. Κατά τις εξαιρετικές και πολύ γόνιμες διεργασίες που έγιναν εκεί, όπου είχα την χαρά και την τιμή να παρακολουθήσω και να συμβάλω με την εισήγηση μου «Οίνος και Τουρισμός, το χρονικό ενός ειδυλλίου», αναπτύχθηκαν σκέψεις γύρω από το κρασί και το περιβάλλον, το κρασί και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το κρασί και τον Πολιτισμό, το κρασί και τον Τουρισμό.

Τα αδιέξοδα του ελληνικού τουρισμού

Τα τελευταία δέκα χρόνια, ο παγκόσμιος τουρισμός χαρακτηρίζεται από δύο τάσεις. Η κυρίαρχη τάση είναι η συγκεντροποίηση των μεγάλων τουριστικών tour operator, με αποτέλεσμα αφ’ ενός την αποδυνάμωση των μικρών πρακτορείων (των specialistes) και αφετέρου την ικανότητα 2-3 εταιριών να κατευθύνουν το σύνολο του μαζικού τουρισμού (charter) σε όλο και φθηνότερους προορισμούς και όπου αλλού τους υπαγορεύουν τα συμφεροντά τους. Η δεύτερη τάση είναι η αναδυόμενη τάση των internet users. H χρήση του διαδικτύου για την εξεύρεση του τουριστικού προορισμού ξεκίνησε δειλά-δειλά πριν δέκα χρόνια και σήμερα το 25% της παγκοσμίου αγοράς επιλέγει και κάνει διακοπές ερχόμενη απευθείας σε επαφή με τα ξενοδοχεία και τα μεταφορικά μέσα. Η τάση αυτή, χρόνο με το χρόνο, συνεχώς αυξάνεται και αυτό γιατί μια νέα κοινωνική τάξη με νέα τουριστικά ενδιαφέροντα το χρησιμοποιεί κατά κόρο.

Οι νέες αυτές κοινωνικές ομάδες, μεσαίων εισοδημάτων και υψηλού μορφωτικού επιπέδου, σε αντίθεση με τον μαζικό τουρισμό και τους γιάπηδες που καταναλώνουν φίρμες, επώνυμες μάρκες και απολαμβάνουν την γοητεία της χλιδής και της πολυτέλειας, θέλουν να γνωρίσουν τις λεπτομέρειες πίσω από τις φευγαλέες εικόνες. Οι ψαγμένοι αυτοί περιηγητές, έχουν χρήματα αλλά παράλληλα έχουν ευαισθησίες σχετικά με το περιβάλλον, ανθρώπινα δικαιώματα, τους τοπικούς πολιτισμούς και την πολυπολιτισμικότητα. Τους Bobos, (σύντμηση του bourgeois-boheme) όπως ονομάστηκαν, μια άλλη ονομασία τους είναι ομάδες ενδιαφερόντων ή creatives classes, τους γοητεύουν οι εντυπωσιακές εμπειρίες, οι περίπατοι σε παρθένα μονοπάτια, οι πολιτιστικές κληρονομιές, οι τοπικές κουζίνες, η συναναστροφή με τους ανθρώπους της χώρας που επισκέπτονται, ενώ απεχθάνονται τον εγκλεισμό τους στα άσυλα των all inclussive ξενοδοχείων.

Με βάση τα νέα αυτά δεδομένα της παγκοσμιοποίησης του τουρισμού, είναι προφανές ότι κάθε τόπος πρέπει να κάνει ότι είναι δυνατόν προκειμένου να διαφοροποιηθεί και να προβάλλει τη δική του μοναδική ταυτότητα. Μια ταυτότητα που, παράλληλα με την γενικότερη ποιοτική αναβάθμιση των παρεχόμενων τουριστικών υπηρεσιών, θα πρέπει να εστιασθεί σ’ αυτό που θα αναδεικνύει την ιδιαίτερη φυσιογνωμία του συγκεκριμένου τόπου. H τοπική γαστρονομία (κουζίνα-κρασί) κάθε τόπου δεν αποτελεί μόνον μια έκφραση γευστικής ταυτότητας, μια παράμετρο της πολιτιστικής κληρονομιάς αλλά είναι ένα σαφέστατο συγκριτικό πλεονέκτημα και μια σημαντική πηγή πόρων για την οικονομία του. Μην μας διαφεύγει ότι το κρασί και εν γένει η γαστρονομία ακόμη και αν δεν είναι το πρώτο κριτήριο επιλογής των επισκεπτών της χώρας μας, είναι το πρώτο κριτήριο αξιολόγησης όμως όταν φεύγουν. Δεν υπάρχει ένας επισκέπτης, ο οποίος θα έρθει στην Ελλάδα, και δεν θα φάει και δε θα πιεί. Είτε έρθουν μισή μέρα, είτε έρθουν δέκα μέρες, εννοείται, θα έχουν μία εμπειρία. Ο στόχος μας είναι αυτή η εμπειρία να είναι όσο το δυνατόν πιο εντυπωσιακή.

Εδώ λοιπόν είναι που ο Τουρισμός και οι τουριστικές επιχειρήσεις έρχονται να συναντήσουν το κρασί και την γαστρονομία.

Από τις αρχές τις δεκαετίας του 1990 όταν δημιουργήθηκε ο ΣΕΤΕ ( Σύνδεσμος Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων) – του οποίου μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου είχα την τιμή να είμαι -είχαν τεθεί οι βάσεις για ένα άλλο τύπο τουριστικής ανάπτυξης. Στην θέση του συμβατικού τουρισμού που στηριζόταν στα τρία S (SUN – SEE – SEX) οι νέοι άξονες θα έπρεπε να στηρίζονται στο τρίπτυχο των τριών Π (Ποιοτητα–Περιβάλλον–Πολιτισμός).

Κρασί και Τουρισμός

Αν για το Κρασί και τους οινοπαραγωγούς, ο Τουρισμός είναι απαραίτητος για τους προφανείς οικονομικούς λόγους (επιπρόσθετα έσοδα στα οινοποιεία, αναγνωρισιμότητα και προβολή των εταιριών, αύξηση των πωλήσεων), για τον Τουρισμό το Κρασί είναι ένας κλάδος που συμβάλλει σε πολύ πιο ευαίσθητους και πολυεπίπεδους τομείς. Στο επίπεδο της Ποιότητας η συμβολή της τοπικής γαστρονομίας είναι προφανής γιατί δίνει ένα βάθος στο τουριστικό προϊόν και μπορεί να δώσει αυτό που λέμε εντυπωσιακές εμπειρίες με σφραγίδα εντοπιότητας σε όλες τις κατηγορίες των επισκεπτών – πελατών.

Στο επίπεδο του Περιβάλλοντος η συνεισφορά του ειδικά στο χώρο του Αιγαίου είναι καθοριστική. Όσο οι αμπελοκαλλιεργητές καλλιεργούν τα αμπέλια τους, φροντίζουν και τις πεζούλες, διατηρώντας έτσι το χαρακτηριστικό τοπίο των νησιών του Αιγαίου όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά από μόχθο και ανθρώπινες παρεμβάσεις αιώνων. Γιατί πρέπει να γνωρίζουμε οτι κάθε ορεινό αμπέλι που εγκαταλείπεται, σε λίγο χρονικό διάστημα καταρρέουν οι ξερολιθιές του, που δεν συντηρούνται πια, προκαλείται διάβρωση και απογύμνωση του εδάφους με αποτέλεσμα την ανικανότητα συγκράτησης και απορρόφησης των νερών της βροχής και την αλλοίωση της φυσιογνωμίας του τοπίου. Του αμπελουργικού τοπίου της Ελλάδας – ειδικά του Αιγαίου – που είναι από τα πιο ενδιαφέροντα του κόσμου.

Στο επίπεδο του Πολιτισμού εκτός από την Life Style διάσταση, την προβολή μας ως ο παλαιότερος τόπος παραγωγής κρασιού στην Μεσόγειο, με πέντε έξι χιλιάδες χρόνια οινικό πολιτισμό και άλλα παρεμφερή επικοινωνιακά και ουσιαστικά επιχειρήματα, κατά την γνώμη μου, υπάρχει και μια άλλη διάσταση, πιο κρίσιμη.

Η επιβίωση και η ανάπτυξη των αμπελώνων ταυτίζεται με την διατήρηση του επαγγέλματος των αμπελοκαλλιεργητών οι οποίοι -μαζί με τους ψαράδες- είναι οι τελευταίοι “φιλόσοφοι”, αυτοί που κατέχουν όσο κανείς τα μυστικά της φύσης, της γης, του κύκλου της ζωής, της αμπελουργίας και οινοποίησης, της πανάρχαιας αυτής τέχνης και τεχνικής. Η σοφία των ανθρώπων αυτών μπορεί να είναι ένα γερό αντίβαρο στις σημερινές νοοτροπίες του καταναλωτισμού και της εφήμερης και πρόσκαιρης επιτυχίας. Οι αμπελουργοί ξέρουν την ζωή, ξέρουν να περιμένουν. Χρειαζόμαστε την γνώση τους.

Με εξασφαλισμένα τα αμοιβαία συμφέροντα Τουρισμός και Οίνος έρχονται να δημιουργήσουν ένα νέο Τουριστικό προϊόν τον Οινοτουρισμό. Ξεκινώντας από τον ορισμό του Οινοτουρισμού, σε γενικές γραμμές μπορούμε να ξεδιπλώσουμε μια ευρεία γκάμα δραστηριοτήτων που δημιουργούνται γύρω από την επίσκεψη τουριστών σε οινοποιεία, αμπελουργικές ζώνες με ότι συμπεριλαμβάνεται μέσα σ’ αυτές (μονοπάτια, μνημεία όλων των ιστορικών περιόδων, αξιοθέατα) και που μπορεί να περιλαμβάνει γευσιγνωσία κρασιών, εκπαιδευτικές ξεναγήσεις, φαγητό, εστίαση, παραμονή και διανυκτέρευση σε καταλύματα, ψυχαγωγικές εκδηλώσεις και οτιδήποτε έχει σχέση με τον πολιτισμό της καθημερινότητας (παραγωγικές διαδικασίες, ήθη, έθιμα, δρώμενα).

Το κομμάτι του οινοτουρισμού τώρα μπορούμε να το δούμε από δύο διαφορετικές σκοπιές, δύο διαφορετικές ταχύτητες. Το ένα κομμάτι είναι να δούμε τον οινοτουρισμό σαν μια εξειδικευμένη μορφή τουρισμού η οποία δίνει εμπειρίες και απευθύνεται σε εξειδικευμένους επισκέπτες (μόνο το 15% από τους 600.000 που επισκέπτονται τα ελληνικά οινοποιεία γνωρίζει από κρασί) Έλληνες η ξένους. Εδώ ο διεθνής ανταγωνισμός είναι οξύς με περιοχές όπως η Γαλλία ή η Ιταλία να βρίσκονται λόγω παράδοσης και οργάνωσης 20 χρόνια μπροστά μας.

Το δεύτερο κομμάτι έχει σχέση με το πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τα 13 εκατομμύρια αφίξεις που έχουμε, τους τουρίστες που είναι πλάι μας, στα πόδια μας, και τι θα κάνουμε για να τους γνωρίσουμε το κρασί μας και την γαστρονομία μας, σαν επιπρόσθετα συστατικά μιας συνολικής ολικής εμπειρίας του τόπου μας. Και όταν λέμε γνωριμία με το κρασί και την γαστρονομία όπως προείπαμε δεν εννοούμε μόνο την γευστική απόλαυση, αλλά την ολιστική, αυτή που τοποθετεί το κρασί στο επίκεντρο ενός τρόπου διασκέδασης, ενός τρόπου ζωής, ενός πολιτισμού. Οι δύο αυτές αντιλήψεις του Οινοτουρισμού, για τους αδαείς και τους οινόφιλους, για τον μαζικό τουρίστα και τον ψαγμένο δεν πρέπει να λειτουργήσουν αντιθετικά, αλλά συμπληρωματικά. Μην ξεχνάμε ότι οι αδαείς κάποια στιγμή γνωρίζουν, στην συνέχεια γίνονται φίλοι και κάποια στιγμή προκύπτουν τινές εξ αυτών να γίνουν ειδήμονες. Όλοι μας, κάποια στιγμή της ζωής μας, ήμασταν και εμείς άσχετοι με το κρασί. Συνέβη και στον τουρισμό, τα παιδιά των λουλουδιών, οι φοιτητές και οι νέοι με τα σακίδια, που αρκετοί τους λοιδορούσαν, γνώρισαν και αγάπησαν την Ελλάδα και τώρα την επισκέπτονται σαν στελέχη επιχειρήσεων, σαν γιάππις και σαν VIP.

Με την θεσμοθέτηση του Οινοτουρισμού μπορεί να δημιουργηθούν προϋποθέσεις για την δυνατότητα απορρόφησης κονδυλίων από τα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης, για την αναπτυξή του. Δίκτυα ομοειδών επιχειρήσεων, όπως τα οινοποιεία από κοινού, μπορούν να υλοποιήσουν κοινές δράσεις όπως διαφήμιση, προβολή εξασφαλίζοντας οικονομίες κλίμακος. Μία άλλη μορφή οργάνωσης είναι τα business clusters, δηλαδή επιχειρηματικές συστάδες συμπληρωματικών δραστηριοτήτων που στο συνολό τους δημιουργούν υπεραξία. Σ’ αυτήν την λογική, οινοποιεία, παραγωγοί τοπικών προϊόντων, ταβέρνες με τοπική κουζίνα, ξενοδοχεία, πολιτιστικοί σύλλογοι κλπ, κάτω από την ομπρέλα του κρασιού και με καθορισμένες προδιαγραφές ποιότητας μπορούν να διεκδικήσουν ένα τμήμα της νέας αγοράς αλλά και σημαντικές χρηματοδοτήσεις.

Όλα τα νέα σχήματα και τα νέα προϊόντα απαιτούν όμως μια νέα αντίληψη. Μια αντίληψη συνεργασίας, μια αντίληψη διαλόγου όπου η θέση και η αντίθεση επιφέρει την σύνθεση και όχι την ρήξη. Απαιτείται από όλους μας, μια νοοτροπία ομαδικής δουλειάς και συλλογικού σχεδιασμού. Απαιτείται από την κοινωνία των πολιτών, από την αγορά, από τους επιχειρηματίες, από την Τοπική Αυτοδιοίκηση ένα πνεύμα συνεργατικότητας και στοίχισης με πίστη και υπομονή στα νέα δεδομένα.

Και φθάνουμε στο νησί μας την Πάρο.

Τυπικά και ουσιαστικά η Πάρος έχει όλες τις προϋποθέσεις. Οινοποιεία, πανέμορφους αμπελώνες, κρασιά ονομασίας προέλευσης, μοναδικά μονοπάτια, καταπληκτικά αξιοθέατα (μοναστήρια – εκκλησάκια – κατοικιές – ανεμόμυλους – υπαίθρια πατητήρια), τοπικά προϊόντα όπως το μέλι, τυροκομικά, κρέατα, λάδι, κλπ, συμπαθητικά ταβερνάκια με ενδιαφέρουσες γεύσεις, πανηγύρια, την σούμα και τις καζανιές του φθινοπώρου. Όλα αυτά μπορούν να στοιχηθούν πίσω από το κρασί και το αμπέλι και να δημιουργήσουν ένα μοναδικό προϊόν, μια μοναδική ομπρέλα.

Πρέπει όμως να το πιστέψουμε και να σχεδιάσουμε το μέλλον.

Βραχυπρόθεσμα, προωθώντας το Παριανό κρασί στις ταβέρνες, στα εστιατόρια, στα ξενοδοχεία αλλά δημιουργώντας και δράσεις όπως τον Σεπτέμβρη φεστιβάλ Τρύγου και Κρασιού. Προστατεύοντας πολεοδομικά τους υπάρχοντες αμπελώνες.

Μελετώντας τρόπους αναδιάρθρωσης και εμπλουτισμού του παριανού αμπελώνα. Εκμεταλλευόμενοι κίνητρα για τοπικές ποικιλίες. Συνδέοντας τον Τουρισμό των κρουαζιερόπλοιων με το Κρασί. Μεσοπρόθεσμα την συγκρότηση των δρόμων του Κρασιού της Πάρου με όσα παραπάνω προαναφέραμε και τέλος μακροπρόθεσμα την ένταξη μας στους Δρόμους του κρασιού του Αιγαίου, την συνεργασία μ’ άλλους δρόμους και νησιά του Αιγαίου, της Ελλάδας ,αλλά γιατί όχι και της Μεσογείου .

Ο Παριανός αμπελώνας παρ’ όλη την σχετική εγκατάλειψη του, έχει την υπομονή και μας περιμένει. Εμείς θα σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων , στο ύψος του πολιτισμού μας?

Τσακώνικη Μελιτζάνα-Μάϊος 2008

“Zάκαμε τα γιορτά τα τσακώνικα μελιτζάνα τθον Αγελίδη.
Οράκαμε του χούρε με τα πρεσά ύβατα, με τα κα χώματα τσε του πρεσί καλλιέργειε  με μελιτζάνε, αγκουζία, ντομάτε τσε δεήματα. Τεγανίαμε μελιτζάνε σε ντόκε άϊ από ελιά. Εβαλήκαμε κοτσινά σάλτσα ντουμάτα, σκούντι, δυόσμο και βασιλικό  τσε εφχαριστίκαμαϊ πάρα πρεσιού.”

“Στη γιορτή της τσακώνικης μελιτζάνας πήγαμε στο Λεωνίδιο. Είδαμε τα περιβόλια με τα άφθονα νερά. Τα γόνιμα χώματα με τις καλλιέργιες με μελιτζάνες, αγγουράκια, ντομάτες και κολοκύθια.  Τηγανίσαμε μελιτζάνες σε ντόπιο λάδι απο ελιά. Βάλαμε κόκκινη σάλτσα ντομάτας, σκόρδο, δυόσμο και βασιλικό και ευχαριστηθήκαμε πολύ.”

Με αφορμή το φεστιβάλ της τσακώνικης μελιτζάνας – που το έμαθα όλως τυχαία από τον Bruno Heraud, τον πρόεδρο του δικτύου Μεσογειακών Κουζίνων –  επισκέφθηκα το Λεωνίδιο και έμεινα με το στόμα ανοιχτό.  Ως αθεράπευτος ταξιδευτής πρωτίστως  του Αιγαίου, παρ’οτι γνώριζα τον Πάρνωνα, δεν μου πέρναγε από τον νού, ότι θα μπορούσα να ανταμώσω έναν τέτοιο ευλογημένο τόπο και μάλιστα εκτός των νησιών του Αρχιπέλαγους….
Μιά εύφορη κοιλάδα γεμάτη καλλιέργιες, προτατευμένη από εντυπωσιακά κατακόκκινους βραχώδεις λόφους –Gran Canyon σε μικρογραφία -, μιά καταπληκτική παραλία με άσπρα βοτσαλάκια και καταγάλανη θάλασσα και ένας καλοδιατηρημένος  οικισμός, ο οικισμός του Λεωνιδίου που χαρακτηρίσθηκε παραδοσιακός από 1977.
Το Λεωνίδιο είναι η πρωτεύουσα της Κυνουρίας και της Τσακωνιάς, της Πρασιώτικης χώρας που επί αιώνες έμεινε λόγω γεωγραφικής θέσης – απομονωμένη απο τα άγρια βουνά – μακριά από τις επιβουλές κατακτητών, κατόρθωσε να κερδίσει  την εύνοια της γνωστού ανθέλληνα  του 19ου αιώνα Φαιλρμάγερ που ισχυρίσθηκε ότι μόνο εδώ ομιλούνται ακόμα αρχαία ελληνικά και οτι μόνο οι τσακωνιάτες είναι οι πραγματικοί Έλληνες.  Τα αρχαία Ελληνικά τα αντιληφθήκαμε σε τύπους “εόροκα σε”, γεγονός που μας συγκίνησε ιδιαίτερα γιατί σήμερα στην Ελλάδα μόνο η Τσακώνικη διάλεκτος των λίγων ορεινών χωριών του Πάρνωνα διατηρεί ακόμα την αρχαία γραμματική και τους αρχαίους τύπους των λέξεων.  
Η τσακώνικη μελιτζάνα αναφέρεται στον Θεόφραστο και στον Διοσκουρίδη ως “εδώδιμος θαμνίσκος ου μέγας, μασχάλας έχων πολλάς, αβλαβήδε η βοτάνη προς γεύσιν”. Όχι μόνο αβλαβής αλλά και νοστιμότατη είναι η ποικιλία αυτής της μελιτζάνας. Παρ’ όλο που η καλλιέργια της έχει δοκιμασθεί και σε άλλα κοντινά μέρη (προσέχτε τις απομιμήσεις – μελιτζάνες τύπου Λεωνιδίου) φαίνεται οτι μόνο στον κάμπο του Λεωνιδίου βρήκε τα καλύτερα χώματα και το ιδανικό μικροπεριβάλλον γιά να δώσει τον καλύτερό της εαυτό.  Περιζήτητη στο εμπόριο γιά την εκλεκτή της γεύση και το προνόμιο να μη χρειάζεται ξεπίκρισμα ούτε καθάρισμα της φλούδας της πριν το τηγάνισμα η τσακώνικη μελιτζάνα Λεωνιδίου συγκαταλέγεται μεταξύ των 317 ευρωπαικών προιόντων με ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗ ΟΝΟΜΑΣΊΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ στα οποία συμπεριλαμβάνονται εννέα ελληνικά. Καλλιεργείται σε έκταση 500 στρεμμάτων με τον παραδοσιακό τρόπο ποτίσματος – με τα άφθονα νερά να ακολουθούν τα αυλάκια και να πλημυρίζουν τις βράγες με τα φυτά- και η παραγωγή της ανέρχεται στους 5.000 τόνους ετησίως.  
Τώρα σχετικά με το καθεαυτό το γεγονός του φεστιβάλ της τσακώνικης μελιτζάνας το πρόγραμμα περιελάμβανε την παρουσίαση γευμάτων Κυπριακής, Τυνησιακής, Τουρκικής και Ελληνικής Κουζίνας με βάση την μελιτζάνα. Οργανωμένο από την αναπτυξιακή εταιρία Πάρνων, η οποία έχει κάνει μιά εκπληκτική δουλειά στην περιοχή αναπτύσοντας και προβάλοντας όλες τις πτυχές της (μονοπάτια, σπήλαια, αγροτουρισμό, τοπικές καλλιέργιες, πανηγύρια κλπ), το φεστιβάλ έγινε στις ..Μαίου Οι μάγειροι από τις τέσσερεις χώρες της Μεσογείου ξεδίπλωσαν όλη την τέχνη τους στην κεντρική πλατεία του Λεωνιδίου και προσέφεραν σε πάνω από πεντακόσιους προσκαλεσμένους γεύσεις των πατρίδων τους.Από τις ομιλίες που προηγήθηκαν συγκράτησα την παρουσίαση του δικτύου για τη διατήρηση  της μεσογειακής κουζίνας από τον πρόεδρο του, τον Bruno Giraud Heraud, τον πληθωρικό Μαρσειγιέζο αρχιμάγειρα, τον γλυκό και δημοκράτη Φιλέλληνα. Εντύπωση  έκανε και η ομιλία της πανεπιστημιακού Guzin Yalin, της επίσημης εκπροσώπου της Τουρκικής Γαστρονομίας που ταξιδεύει σ’ όλο το κόσμο για προβάλει  την Τουρκική Κουζίνα. Θεωρόντας την μελιτζάνα σαν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά υλικά της μεσογειακής κουζίνας, αναφέρθηκε στις ιδιότητές της, την άλλοτε απαλή γεύση (όταν ψήνεται) και άλλοτε έντονη (όταν τηγανίζεται), την ικανότητά της να αναμειγνύεται και να συνδιάζεται με άλλα μεσογειακά τρόφιμα (σκόρδο, κρεμμύδι, λάδι, ντομάτα, κολοκυθάκι, πιπεριά κ.λ.π.).
Δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στο το αυτοκρατορικό  μωβ χρώμα της, το σχήμα της ,σύμβολο της ευχαρίστησης και του έρωτα και την συμβολική της σημασία “ το κρύο ποτέ δεν κτυπά την πικρή μελιτζάνα” σαν σύμβολο αντοχής.
Κατά την διάρκεια των ερευνών μου γιά την τσακώνικη μελιτζάνα και τις μαγειρικές της εφαρμογές, έπεσε στα χέρια μου ένα έντυπο του Δήμου Λεωνιδίου που συμπεριελάμβανε συνταγές με μελιτζάνα από διάφορα μέρη της  Ελλάδας, επιμελημένο και παρουσιασμένο από την σπουδαία ερευνήτρια της ελληνικής γαστρονομίας Εύη Βουτσινά. Ας δούμε μερικές :
Προτσούμα – κάτι σαν λαγάνα – με μελιτζάνες (Λεωνίδιο), Μακαρόνια από στάρι  ποικιλίας “μαυραγάνι” ζεματισμένα με κατσικίσιο βούτυρο και τηγανητες μελιτζάνες (Γύθειο), Μελιτζανοσαλάτα Ξάνθης, Μελιτζανοφάι μακεδονίτικο (μελιτζάνα, φρυγανιά, γιαούρτι, ντομάτα, σκόρδο, σπόροι μάραθου), Μελιτζάνες γιαχνί, Μελιτζανα με ρεβίθια (Βόλος), Τυλιχτά με μελιτζάνες (Θεσσαλονίκη), Μελιτζάνες ιμάμ (Μικρά Ασία), Πρόβατο με μελιτζάνες, Μελιτζανοπίλαφο χιώτικο, Μελιτζανοπιττα “ξυπόλιτη” (Δωδεκάννησα).

10 Μήνες αργότερα ….

Πάρος 1 Ιουλίου 2008

Παρότι οι νονοί ήσαν εξαίρετοι, ο μαθητής αποδείχτηκε στουρνάρι. Έπρεπε να περάσουν δέκα ολόκληροι μήνες, για να ξαναμπώ στο ρημάδι το σύστημα , Και αυτό  χάρις  την συμπαράσταση μιας άλλης φίλης  της Εβελίνας. Ξέρετε από τα μαζικά φροντιστήρια προτιμώ τα ιδιαίτερα μαθήματα. Η  καθυστέρηση αυτή δεν μ’ απέτρεψε, να ταξιδεύω και να κάμω ενδιαφέροντα πράγματα για την προσωπική μου ευχαρίστηση, αλλά και για να τα μοιρασθώ με τους φίλους μου. Έτσι όλο τον καιρό μάζευα υλικό , κείμενα και φωτογραφίες αναμένοντας τον άνθρωπο που θα με φωτίσει να τα βάλω στο διαδίκτυο. Η αναμενόμενη στιγμή έφτασε. Από σήμερα θα αρχίσουν να βλέπουν το φώς τα τοποθετημένα εδώ και μήνες στο ράφι ταξιδιωτικά μου…Καλό μας καλοκαίρι!!!          

Γεννητούρια

Κυριακή, 2 Σεπτέμβριος 2007

Γεννητούρια

Μύκονος, 1η Σεπτέμβρη,

Καλημέρα και καλό φθινόπωρο.

Ακόμα ένας χρήστης διαδικτύου γεννήθηκε σήμερα με νονούς, τον Δημήτρη και την Λουΐζα. Άξιοι πνευματικοί πατέρες γιατί όχι μόνο, με παρέσυραν στα μαγευτικά τους blogs κι από κει των φίλων τους και στην αποκάλυψη μέρους του κυβερνοχώρου, αλλά επειδή, αυτοί πρώτοι, παρουσίασαν την πρώτη κριτική στο βιβλίο μου. Κι όλα αυτά, σ’ έναν άνθρωπο 53 χρόνων, με μια ναυτία στις ηλεκτρονικές συσκευές παντός είδους καθώς ακόμη και το κινητό τηλέφωνο, το χρησιμοποίησα πρώτη φορά, πριν δυο χρόνια ενώ για γράψιμο χρησιμοποιώ ακόμα τα παραδοσιακά χειρόγραφα.

Σ’ αυτή λοιπόν τη συγκυρία η μύηση στο διαδίκτυο γίνεται ταυτόχρονα με την μύηση στις βασικές λειτουργίες του ηλεκτρονικού υπολογιστή που μόλις αγόρασα. Κουμπιά. Χιλιάδες κουμπιά ανεξήγητα κι εγώ στη ζωή μου που λάτρευα τα φερμουάρ…

Αγαπητοί σύντροφοι του διαδικτύου, δείξτε κατανόηση…

Γιώργος Πίττας


Ιουλίου 2021
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

cover4.gif

paros-cover.gif